The result? Investors pattern-match your deck as “another one of those” and move on in 30 seconds.

Here are the 5 lies I see in almost every deck — and what to do instead.

Lie #1: “Our TAM is $50 Billion”

Every founder does it. You Google “[industry] market size,” find a McKinsey report that says the global market is worth tens of billions, and paste it into Slide 3.

Investors see through this instantly. They don’t care about the total addressable market for “healthcare” or “e-commerce.” They care about YOUR specific slice — the customers you can actually reach with your product, in your geography, at your price point.

✅ The Fix: Start from the bottom up. How many customers can you realistically acquire in 18 months? At what price? That’s your real market.

Lie #2: “We Have No Competitors”

This is the single biggest red flag in any pitch deck. When a founder says “we have no competition,” investors hear: “I haven’t done my homework.”

Every solution has competition. Maybe not a direct competitor building the exact same product — but spreadsheets, manual processes, existing habits, doing nothing. These are all competitors.

The founder who shows a competitive landscape honestly and explains why their approach wins despite the competition? That’s the one who gets the meeting.

✅ The Fix: Show direct competitors, indirect alternatives, and the status quo. Then explain your unfair advantage — not that you’re alone, but that you’re better positioned.

Lie #3: The Hockey Stick Projection

Slide 8. The revenue projection. It always looks the same: flat for two years, then a 45-degree rocket to the moon. $100M ARR by Year 5. Based on what exactly?

Here’s what investors actually look at: the assumptions behind the numbers. If your projection says you’ll grow from $0 to $10M in 18 months, they want to know your cost per acquisition, conversion rates, churn, and how many salespeople you need to hit that number.

When the math doesn’t work backwards, the forward projections become fiction.

✅ The Fix: Show conservative, base, and optimistic scenarios. Explain the key assumptions driving each one. Investors respect founders who can articulate what needs to be true — not founders who project confidence without substance.

Lie #4: Vanity Metrics That Mean Nothing

“10,000 downloads.” “50,000 page views.” “500 signups.”

These numbers tell me absolutely nothing about your business. Downloads don’t mean usage. Page views don’t mean engagement. Signups don’t mean paying customers.

I’ve seen decks boasting 100K users where the real number of weekly active users was 200. The slide looked impressive. The business was dying.

✅ The Fix: Show metrics that prove your business is working — revenue, retention, activation rate, NPS, repeat purchase rate. If you’re pre-revenue, show engagement depth: how often do users come back? How long do they stay? What percentage complete the core action?

Lie #5: “The Team Slide” That Hides the Gaps

Three headshots. Impressive titles. “Ex-Google.” “Harvard MBA.” “15 years of experience.”

But here’s what the slide doesn’t say: Who’s actually building the product? Is the CTO a co-founder or a contractor? Does anyone on the team have domain expertise in the problem you’re solving? Has this team ever worked together before?

Investors invest in teams, not ideas. And the team slide that papers over gaps creates doubt the moment due diligence starts.

✅ The Fix: Be honest about what your team is great at AND what you still need. “We have world-class engineering but need a go-to-market lead — here’s our plan to hire one” is 10x more compelling than pretending your 3-person team has no weaknesses.

Share

The Real Lie: Not Knowing Your Customer

All five lies share one root cause: founders who haven’t deeply understood their customers.

When you truly know your customer — their pain, their behavior, their willingness to pay — your pitch deck writes itself:

• Your TAM becomes precise because you know exactly who buys

• Your competitive slide becomes honest because you know what alternatives they’ve tried

• Your projections become grounded because you have real conversion data

• Your metrics become meaningful because you’re tracking what matters

• Your team slide becomes authentic because you know what skills the problem demands

The pitch deck isn’t the problem. It’s a symptom.

The real question is: do you actually know who you’re building for?

If you’re honest about that, the deck will follow.

If you found this valuable, share it with a founder who’s working on their pitch deck right now. And subscribe below for more startup insights every week.

I’ve reviewed thousands of pitch decks. The pattern is always the same.

Founders build something. Launch it. Nobody uses it. Pivot. Repeat.

90% of startups fail. Not because of bad code. Because founders build what they think customers want instead of what customers actually need.

The Real Problem

We all know we should talk to customers before building. The Mom Test taught us the right questions.

But here’s what actually happens:

You schedule interviews. They cancel. You send surveys. You get 12 responses from your friends. You ask mom. They say “I’d buy that!” They never do.

The problem isn’t that founders don’t care. The problem is customer discovery is painful.

Why It’s Broken

You need 50-100 conversations to see real patterns. That means hundreds of cold messages. Begging for calls. Dealing with no-shows.

Most founders give up after 5-10 conversations. Then they guess. Then they build the wrong thing.

What Actually Works

Stop asking “Would you use this?” Everyone says yes.

Start asking “Tell me about the last time you tried to solve this problem.”

Past behavior predicts future behavior. But who has time to ask 100 people?

That’s why we built Solavery.

When someone signs up on your landing page, they chat for 60 seconds with Sol Avery — an AI trained in Mom Test methodology. She uncovers real pain points, past behavior, and willingness to pay. You wake up to insights, not just emails.

100 signups = 100 customer interviews. Zero effort.

Join the Waitlist

Ama işte o anlarda, umutsuz olmamak bir meziyet değil, bir karardır.
Bir seçenektir.
Ve bazen elimizde kalan tek güçlü seçenektir.

💭 Umutsuz Olmamak Üzerine Sözler

“Umut, en son ölen şeydir.” — Portekiz atasözü; kökeni Pandora efsanesine dayanır

“Karanlığın en koyu olduğu an, şafaktan hemen öncedir.” — Thomas Fuller

“Yenilgi yiğitler içindir. Kaybetmenin onurunu ve kazanmanın sevincini yalnızca onlar bilir.” — Paulo Coelho, Manuscript Found in Accra (2012)

“Bazen kendini vurmak yerine yaşamak daha çok cesaret ister.” — Albert Camus, A Happy Death

“Her şey üstüne gelip seni dayanamayacağın bir noktaya getirdiğinde, sakın vazgeçme.” — Mevlânâ’ya atfedilen söz

“Bir gün gelir, en kötü günün bile seni güçlü kıldığına şükredersin.” — Anonim

🌱 Düşünceler

Umutsuzluğa kapılmamak, her zaman gülümsemek değildir.
Bazen sadece “bir gün daha” diyebilmektir.
Bazen yavaşlamaktır, ama durmamaktır.
Bazen inanmasan da, yeniden denemektir.

Umut, sihirli bir enerji değil; bir alışkanlıktır.
Her şeye rağmen iyiye bir kapı aralama pratiğidir.

✨ Son Söz

Kendine şunu hatırlat:

“Umut, bazen sadece sabahı görebilmektir.”

Ve sabahı gördüğünde, zaten başarmışsındır.

YCombinator Partner’larından Michael Seibel harika bir konuşma yapmıştı. Hafta sonu bunu tekrar izledim ve zamansız tavsiyelerini sizinle paylaşmak zorunda hissettim. Teknoloji tabanlı bir startup başlatmayı düşünüyorsanız, bu video mutlaka seyredilmeli.

Michael, temel bilgileri oldukça net bir şekilde anlatıyor ve ben de ana noktaları sizin için 8 başlıkta derledim.

Sunumdaki En Önemli Noktalar

Michael, "Bu kadar, gerçekten bildiğim tüm akıllı şeyler bunlar," diyerek başlıyor. Girişimcilik konusundaki tecrübesini toplam 14 slayta ve 10 dakikaya sığdırmış, bu yüzden değerli bilgilerle dolu olacağını biliyorsunuz. Hadi başlayalım!

1. Ekibinizi Kurmak

İlk olarak, teknik bir startup başlatırken, 2 ila 4 kurucu ortak hedefleyin ve bunların en az %50'sinin mühendis olmasına dikkat edin. Neden mi? Çünkü teknik beceriler çok önemli. Ayrıca, herkesin yaklaşık bir yıllık birikimi olması gerekiyor. Ve burada birikimden kasıt, lüks bir yaşam için değil, mütevazı bir yaşam için yeterli olan birikim.

2. Fikir vs. Ekip

İlginç bir şekilde, Michael başlangıçta bir fikre sahip olmanın en önemli şey olmadığını vurguluyor. Bunun yerine, sağlam bir ekibe sahip olmaya odaklanın. Genellikle, ekip üyelerinden biri geliştirilebilecek bir fikirle gelir. Anahtar, beyin fırtınası yapmak ve herkesin katılımını ve sahiplenmesini sağlamaktır.

3. “Kişisel Sorunları” Çözmek

Yatırımcılar, “kişisel sorunları” çözen startup'ları sever. Kurucular problemi derinlemesine anladıklarında, başarılı olma olasılıkları daha yüksektir. Bu yüzden, çok iyi bildiğiniz ve tutkulu olduğunuz sorunlara odaklanın.

4. Günlük ve Haftalık Sorunlara Odaklanmak

Ürününüzü geliştirirken, aylık veya yıllık değil, günlük veya haftalık problemleri çözmeye çalışın. Bu yaklaşım, pazar uyumunu bulmayı ve kullanıcıya hızla ulaşmayı kolaylaştırır. Michael, Uber'i örnek olarak kullanıyor: insanlar günde birkaç kez ulaşım ihtiyacı duyuyor, bu da yüksek frekanslı bir problem.

5. Yatırım Almak ve Şirket Kurma

ABD'de yatırım almak istiyorsanız, orada şirket kurmak şart. Şirketi kurmak basit bir süreçtir ve yatırım alma işlemini çok daha kolay hale getirir. Fon toplama konusunda, hız çok önemlidir. Yatırımcı toplantılarını sıkı bir şekilde planlayarak heyecan ve momentum yaratın.

6. MVP (Minimum Viable Product)

Birçok startup, MVP aşamasında sorun yaşarlar. Michael, ürünü kullanıcıların önüne hızlı bir şekilde çıkarmayı vurguluyor. Geri bildirim almadan, kendi içinizde çok fazla zaman harcamayın. Ürünü erkenden pazara sunun, kullanıcı geri bildirimlerini alın ve buna göre iyileştirin.

7. PR ve Basın İlişkileri

Michael, PR firmalarına 150.000 dolardan fazla para harcadığı kendi deneyimini paylaştı. Onun tavsiyesi? İlk aşamalarda PR'ınızı kendiniz yapın. Muhabirlerle ilişki kurmak, iş geliştirme gibidir: sıcak tanıtımlar alın, takip edin ve değer sağlayın.

8. Büyüme Kraldır

Son olarak, büyüme her şeyin anahtarıdır. Bu, yatırımcıları çeken en önemli metriktir, sadece ekibiniz veya geçmiş deneyimleriniz değil. Hızlı büyüme birçok sorunu, özellikle de yatırım alma sorununu çözebilir.

İşte bu kadar! Michael Seibel'in paylaştığı bu değerli bilgiler, teknoloji tabanlı bir startup kurmayı düşünen herkes için çok değerli. Ekibinize odaklanmayı, kişisel ve sık yaşanan sorunları çözmeyi ve erkenden ürünü piyasaya sürerek, gerçek kullanıcı geri bildirimleri toplamaktan çekinmeyin.

Beni Linkedin’de takip etmek isterseniz

Follow me on Linkedin

Müşteri Geliştirme Süreci Nedir?

Müşteri geliştirme süreci, dört temel adımdan oluşan bir yöntemdir:

1. Müşteri Keşfi: Bu aşamada, girişimciler potansiyel müşterilerini tanımlar ve onların ihtiyaçlarını anlamaya çalışır. Bu süreç, müşteri görüşmeleri ve pazar araştırmaları ile desteklenir. Amaç, gerçek müşteri ihtiyaçlarını ve problemlerini belirlemektir.

2. Müşteri Doğrulaması: Ürününüzün belirlediğiniz müşteri ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığını test edersiniz. Bu aşamada, ürününüzü potansiyel müşterilere sunar ve geri bildirimlerini alırsınız. Bu geri bildirimler, ürününüzün pazar uygunluğunu doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

3. Müşteri Yaratma: Ürününüzü kabul eden bir müşteri kitlesi oluşturduktan sonra, bu kitleyi genişletmek için pazarlama ve satış stratejileri geliştirilir. Bu aşama, büyüme ve ölçeklendirme için gerekli adımların atıldığı süreçtir.

4. Şirket Kurma: Son adımda, öğrendikleriniz doğrultusunda şirketinizi kurar ve büyütürsünüz. Bu aşamada, müşteri geri bildirimleri ve pazar verileri kullanılarak iş modeli sürekli olarak iyileştirilir ve adapte edilir.

Neden Müşteri Geliştirme Süreci Önemlidir?

1. Müşteri İhtiyaçlarını Anlama

Müşteri geliştirme süreci, girişimcilerin müşterilerinin gerçek ihtiyaçlarını ve beklentilerini anlamalarını sağlar. Ürün geliştirme sürecinde müşterilerle yapılan doğrudan iletişim, daha hedefli ve etkili çözümler üretmeyi mümkün kılar.

2. Pazar Uygunluğunu Test Etme

Bu süreç, ürününüzün pazar tarafından kabul görüp görmeyeceğini erken aşamalarda test etmenizi sağlar. Bu sayede, büyük yatırımlar yapmadan önce ürününüzün gerçekten bir sorunu çözüp çözmediğini öğrenebilirsiniz.

3. Hızlı ve Esnek Uyarlamalar

Müşteri geliştirme süreci, girişimcilerin geri bildirimlere hızlı bir şekilde uyum sağlamalarını ve gerektiğinde ürünlerinde esnek değişiklikler yapmalarını teşvik eder. Bu dinamizm, rekabet avantajı sağlar ve piyasada başarı şansını artırır.

4. Sürdürülebilir İş Modelleri Oluşturma

Müşteri geliştirme süreci, sürdürülebilir ve ölçeklenebilir iş modelleri oluşturmanın temelini atar. Müşterilerden alınan geri bildirimler ve pazar verileri, iş modelinin sürekli olarak iyileştirilmesini sağlar.

Steve Blank'in Görüşleri

Steve Blank, müşteri geliştirme sürecinin mucidi olarak, bu yöntemin girişimcilik dünyasında neden bu kadar kritik olduğunu şöyle açıklar: "Müşterinizi tanıyın ve onlarla birlikte ürününüzü geliştirin." Steve'e göre, girişimcilerin müşterileriyle sürekli iletişim halinde olmaları ve onların ihtiyaçlarına göre ürünlerini şekillendirmeleri, başarıya giden yolda en önemli adımdır.

Sonuç

Müşteri geliştirme süreci, girişimcilerin başarılı ve sürdürülebilir iş modelleri oluşturmasında hayati bir rol oynar. Bu süreç, müşteri ihtiyaçlarını anlamaktan pazar uygunluğunu test etmeye, hızlı uyarlamalar yapmaktan sürdürülebilir iş modelleri oluşturmaya kadar birçok önemli adımı içerir. Steve Blank'in de vurguladığı gibi, müşterinizi tanımak ve onlarla birlikte çalışmak, girişimcilik yolculuğunuzda sizi başarıya taşıyacak en önemli unsurlardan biridir.

Yüksek riskli girişim sermayesi dünyasında, bir sonraki "tek boynuzlu at" (unicorn) startup'ını bulma çabası aralıksız devam ediyor. Peki bu nadir, milyar dolarlık şirketleri belirlemek ve onlara yatırım yapmak için gerçekten ne gerekiyor?

"Founder vs. Investor" (Kurucu ve Yatırımcı) kitabının yazarı, deneyimli bir girişim sermayedarı olan Jerry Neumann ile yaptığımız son sohbette, risk sermayesi karar verme süreçlerinin karmaşıklığı, belirsizliğin üstesinden gelmenin zorlukları ve hırsı kucaklamanın önemini derinlemesine inceledik.

Subscribe now

Kırmızı Bayraklar ve İçgüdüler

Geleneksel olmayan fikirlerde potansiyel görme konusunda yetenekli olan Neumann, duyduğu her sunumun kırmızı bayraklarla dolu olduğunu açıkladı. Ancak, risk sermayedarının işinin bu uyarı işaretlerini ayıklamak ve aykırı değerleri -olasılıklara meydan okuma potansiyeli olan startup'ları- belirlemek olduğuna inanıyor.

Veri ve durum tespiti değerlendirme sürecinde rol oynarken, Neumann sezgi ve içgüdünün önemini vurguluyor. Pazarlarını derinden anlayan ve gerçekten olağanüstü bir şey inşa etme konusunda amansız bir hırsa sahip kurucuları arıyor.

Girişim Sermayesinin Kuvvet Yasası

Neumann ayrıca, az sayıda yatırımın getirilerin çoğunluğunu sağladığı risk sermayesi portföylerindeki kuvvet yasası dağılımını da tartıştı. Bu anlayış, yatırım stratejisini şekillendirerek onu aykırı değerler olma potansiyeli olan şirketlere odaklanmaya yöneltti.

The Trade Desk: Geleneksel Olmayan Başarıda Bir Vaka Çalışması

Neumann'ın en dikkat çekici yatırımlarından biri, o zamandan beri sektörde önemli bir oyuncu haline gelen bir reklam teknolojisi şirketi olan Trade Desk'teydi. Neumann, alışılmadık yaklaşımına ve başlangıçta fon bulmadaki zorluğuna rağmen, şirketin potansiyelini erkenden fark etti.

Kurucu ve Yatırımcılar İçin Dersler

Neumann'ın içgörüleri hem kurucular hem de yatırımcılar için değerli dersler sunuyor. Kurucular için dürüstlük, hırs ve piyasayı derinlemesine anlamanın önemini vurguluyor. Yatırımcılar için belirsizliği kucaklama, içgüdülerinize güvenme ve aykırı değerlere bahse girme ihtiyacını vurguluyor.

Sonuç Olarak

Girişim sermayesi dünyası karmaşık ve çoğu zaman öngörülemezdir. Ancak kurucular ve yatırımcılar arasındaki dinamikleri anlayarak, belirsizliği kucaklayarak ve aykırı değerlere odaklanarak her iki taraf da başarıya ulaşma şanslarını artırabilir.

Jerry Neumann'ın "Founder vs. Investor" (Kurucu ve Yatırımcı) kitabına göz atın ve sohbetimizden daha fazla bilgi için bizi takip etmeye devam edin.

Share

Eamonn, kariyerine bir gazeteci olarak başladı ve daha sonra girişim sermayesi dünyasına geçiş yaptı. Gazetecilik geçmişi, VC'deki işi için harika bir hazırlık sağladı. Gazeteci olarak Eamonn, kapsamlı araştırmalar yapma, düşünceli sorular sorma ve yanıtları dikkatlice dinleme gibi kritik becerileri geliştirdi. Yatırımcı olduğunda, Eamonn bu gazetecilik becerilerini yeni rolüne etkili bir şekilde uygulayabildi. Yatırım toplantıları ve titiz incelemeler sırasında, eğitimi ona hedeflenen sorularla kurucuları sorgulayarak daha derin içgörüler kazanma imkanı sağladı. Genel olarak, Eamonn'un gazetecilik temeli, araştırma, röportaj yapma ve dikkatle dinleme konusunda paha biçilmez deneyimler kazandırdı. Bu yetenekler, potansiyel startup yatırımlarını değerlendirirken doğrudan başarıya dönüştü.

Eamonn ile olan konuşmamızı gerçekten aydınlatıcı buldum. Kurucuların tekrar tekrar dinlemekten fayda sağlayacağı birçok değerli içgörü vardı.

Tartışmamız sırasında, özellikle Eamonn'un binlerce startup'a yatırım yapmaktan öğrendiği dersler hakkında geniş notlar aldım. Bazı ana noktalar gerçekten öne çıktı:

Başarılı kurucular kapsamlı hazırlık ve keşif yapar:

- Pazarları hakkında derinlemesine araştırma

- Kapsamlı müşteri keşfi

- Rakiplerin detaylı incelenmesi

- Bilgiyi gösteren detaylı veri odaları

En iyi kurucular açık ve meraklı bir zihniyete sahip:

- Sürekli iyileşmek için geri bildirim arar

- Sürekli öğrenme arzusu gösteren entelektüel merak

- İyiden mükemmele evrilmeye yönelik bir itici güç

Hazırlık esastır, çünkü "Şans hazırlıklı zihinlere güler"

Ancak en üst düzey kurucular aynı zamanda alçakgönüllüdür:

- Bilgi eksikliklerini kabul eder

- Uzmanlardan cesurca yardım ister

Olağanüstü kurucular, sorunları çözmeye duydukları gerçek tutkuyla öne çıkar:

- Pazarlarını anlamak için inanılmaz derinlemesine çalışır

- Growth Hacking, Doğu kültürünün takım çalışması ve kolektif hedeflere vurgusu nedeniyle Çin'de en başarılı olmuştur. Bu, growth hacking metodolojisiyle iyi bir uyum sağlar.

- Buna karşılık, Amerikan kültürü bağımsızlık ve bireysel sahipliği daha çok değerlendiriyor, bu da takımlar arasında bağlantısız müşteri deneyimleri yaratarak growth hacking'i engelleyebilir.

- Growth Hacking başarıyla uygulandığında, süreç kültürler arası benzer görünür, çünkü hipotez test etme, veriye dayalı karar alma ve çapraz fonksiyonel işbirliği gibi ilkeler üzerine dayanır - tıpkı bilimsel yöntem gibi. Kültürel farklılıklar, başarı formülüne değil, kabul zorluklarını etkiler.

• Growth hacking başlangıçta, büyümeyi etkilemek için her şeyi optimize etmeye çalışan, savunmasız ve ölümle burun buruna olan erken aşama girişimlerine yardımcı olmak üzerine odaklanıyordu.

• Bu yaklaşım, Microsoft ve Amazon gibi büyük teknoloji şirketlerinin başarıyı sürmek için test yapmayı benimsemesiyle, sadece girişimlerin ötesine geçerek evrimleşti.

• Terim etrafında başlangıçta heyecan ve kafa karışıklığı oluştu, bu da pazarlama hileleri ya da zekâ gibi alternatif tanımlara yol açtı.

• Temelde, ne denildiği ya da nasıl algılandığı değil, test yapma ve öğrenme süreci aracılığıyla büyümeyi sürmek için güçlü bir yol var.

• Bir çocuğa açıklarken, neden büyümenin önemli olduğu değil, sürekli yeni şeyler deneyerek ve sonuçları ölçerek kendini geliştirme zihniyetine odaklanılır.

#GrowthHacking, #StartupGrowth, #DigitalMarketing, #LeanStartup, #ABO, #Testing, #CustomerAcquisition, #ProductGrowth, #DataDriven, #GrowthMindset

Bu haberi okuyup geçemedim biraz üzerine düşünmeye başladım. Çünkü bilim dünyası hayvanların hareketlerini inceleyerek birçok buluşa imza atmaya çalışıyor. Hayvanlardan öğrenebileceğimiz çok şey var. Birçok mucit, bilim adamı ve araştırmacı doğadan ilham alarak biyomimikrinin önemini vurguluyor. Hala hayvanların kullanmış olduğu ve keşfedilmeyi bekleyen binlerce yöntem var. Ancak yukarıda bahsettiğim şeyi sanırım öğrenmemize hiç gerek yok. Önemini unuttuk sadece…

Evet, mirketler yavrularını zorlu avlanma koşullarına çok stratejik ve planlı bir şekilde hazırlıyordu. Biz insanlar olarak acaba bu uygulamayı günlük hayatta uyguluyor muyuz diye düşündüm. Tarihimize bakınca benzer ve çok güzel örnekler görebiliyoruz aslında. Selçuklular zamanında şehzadeler ülkeyi yönetmeden önce tecrübeli ve kâmil insanlar olan atabeyler tarafından yetiştirilirdi. Zor koşullara karşı birçok eğitime tabii olurlardı. Bu geleneği Osmanlı devleti de sürdürerek şehzadeleri tecrübeli devlet adamları olan lalalar tarafından eğiterek tahtın varislerini önceden hazırlıyordu. Büyük imparatorlukların altında yatan en önemli nedenlerden bir tanesi bu eğitimdi.

Günümüzde de devlet yöneticilerinin geçmişte olduğu gibi benzer eğitimleri alması çok önemli olabileceğini düşünüyorum. Bugünkü ifadeyle oryantasyon almanın her kademedeki devlet görevlisinin geleceğine, kariyerine ve en önemlisi ülkemize büyük katkısı olabilir. Bu sayede doğru pozisyon için doğru kişi istihdam edilerek iş verimliliği de artırabilir.  Bunun dışında siyasete ilgi duyan kişilerin de eğitim süreçlerinin başarıyla tamamlanması halinde yönetici pozisyonuna geçmesi sağlanarak liyakate dayalı yönetim modelleri işlerlik kazanabilir.

Yukarıda anlatmaya çalıştığım örnekleri hayatımızın birçok alanında uygulayabiliriz. Mesela ülkemizin ekonomik olarak sıçramasında çok önemli bir misyonu bulunan girişimcilerimizin eğitilmesi konusunda olduğu gibi. Mentörlerin sağlayacağı girişimcilik eğitimi tecrübesiz birçok girişimciye yol göstermesi ve ileride karşılaşabileceği zorlu koşullarda doğru hamleleri yapması anlamında dikkat edilmesi gereken bir husustur.

Kısaca hayatımızın hemen hemen her alanında akıl hocası, danışman, mentör ve/veya akillere ihtiyacımız bulunmaktadır. Tarihimizde uygulamış olduğumuz bu doğruyu günümüzde de aktif hale getirmemiz kalkınmamızı ivmelendireceğini düşünüyorum. Yazımı daha fazla uzatmak istemiyorum. Çünkü ne yapmamız gerektiği çok açık ve net şekilde ortada. Söyleyecek son sözüm “Firavun Fareleri” gerçekten ilginç hayvanlarmış…

1. Kurumsal yatırımcılarla ilişki kurmak 2. Geçmişteki ekonomik performansınızı kanıtlamak 3. Girişim kurucuları ve diğer VC'ler gözünde itibar kazanmanız gerekir.

Aşağıda Sınırlı Ortaklar (LP) ilişkileri hakkında daha çok şey var. Ancak genel olarak, onlarla mümkün olan en kısa sürede ve düzenli olarak görüşmeye başlamak en iyisidir. Geçmiş performansınıza gelince, portföyünüzde birkaç başarılı, tanınmış şirkete sahip olmayı ve aşırı güç (5X + ve çıkışlar) veya büyük bir vaat (Üst düzey yatırım firmaların hali hazırda devam eden turların özel anlaşmalara girme) gösteren bir sicili elde etmeyi hedefleyin.  Firmanızın saygınlığı  ilgili olarak ise dikkat etmeniz gereken; Üniversite fonları, vakıflar veya kamu emeklilik fonlarını içerebilen kurumsal sınırlı ortaklar (LP) bazen 30-50 arasında durum tespit görüşmesi (due diligence) yaparlar ve siz bu görüşmeler sonucunda ‘’Benim hissedar tablomdaki (cap-table) 1 veya 2 numaralı yatırımcıdır’’ veya ‘’Biz her zaman tanıtımlarını alırız.’’ gibi güçlü yorumlar gelmesini istersiniz.  Farklı Sınırlı Ortak (LP) Türleri Eğer daha büyük fon toplamak ve bir yatırım şirketi kurmak istiyorsanız, aile ve arkadaş yatırımcılarından emeklilik fonları ve bağışçılara kadar pek çok farklı türden sınırlı ortaklarla (LP) iletişime geçmeniz gerekecektir. Bu liste küçük ölçekli çeklerden büyük ölçekli çeklere göre düzenlendi, fakat sonuçlanma zaman dilimi tam tersi yönde. Eğer başlangıçta daha büyük bir fon toplamak istiyorsanız; sonuç almak için bir yıl vermenizi tavsiye ederim.

1. Aile ve arkadaşlar: Onlarla hızla sonuca varabilirsiniz ve zaten sizi tanıyorlar. Ama genelde düşük miktarda çekler yazarlar.

2.Zengin kişiler: Zengin bireyler: Akredite yatırımcılara dokunabilirsiniz (bu, son iki yılda yılda 200.000 $ 'dan fazla kazandıkları anlamına gelir). Bunlar ultra yüksek net değere sahip kişiler olabilir veya yüksek gelirli profesyoneller, hatta bir diş hekimi veya doktor olabilir.

3.Aile ofisleri: Aşırı zengin kişiler, bazen kendi varlıklarının yönetimi için bazı profesyonelleri işe alırlar ve buna aile ofisi ismi verilir. Bu kuruşlar çalışma ve finansal muhafazakarlık olarak kurumsal yatırımcılara benzerler.

4.Varlık Yöneticileri: Bu yöneticiler, sermayeyi  iki numaralı kategoride bahsettiğimiz zengin kişilerden topluyorlar. Müşterilerinin varlıkları üzerinde takdir yetkisine sahip olan veya yatırım yapmak için kör bir havuz (blind pool: yatırım yapanın hangi şirketlere yatırım yapılacağının bilinmediği bir fona yatırılan paraların söz konusu olduğu yatırım programı) oluşturmuş olanları bulmaya çalışmalısınız.

5.Fonların Fonu: Bunlar diğer fonlara yatırım yapan fonlardır. Ücretlere ek ücretler her zaman çok uygun olmayabilir bunun nedeni de en iyi yöneticileri seçmeye çalıştıkları içindir. En iyi yöneticilere yatırım yapmak zor olduğundan - herkes iyi olduklarını bildiğinde - yeni yöneticilerle konuşmaya daha açık olurlar. Bazılarının, Top Tier’in Alpha Manager programı gibi gelişmekte olan yönetici programları vardır ve Trusted Insight veya Horsley Bridge gibi ilk kez yöneticileri desteklemeye isteklidirler.

6.Vakıflar: Üniversiteler, vakıflar ve diğer kuruluşlar için sermaye yönetirler ve daha tutucu olma eğilimindedirler. Eğer geçmiş ekonomik performansınız çok iyi değilse ya da sizi uzun süredir takip etmiyorlarsa sizi ilk seferlik girişimci olarak seçmeyebilirler. Bununla beraber daha tutarlı olduklarını belirtmekte yarar var. Eğer bir yatırım yapacaklarsa iki ya da üç fonluk bir taahhütte bulunuyorlar.

7.Bağımsız Varlık Fonları: Devletler tarafından sahip olunan bu fonlar, tüm varlık sınıflarında aktif olarak yatırım yapmaktadır. Fon yatırımında aktiflerse, muhtemelen doğrudan yatırım da yapıyorlar ve bu nedenle daha sonraki aşamadaki doğrudan sözleşme akışınıza erişmek isterler. Bu grupların vergiler, CFIUS yasaları ve diğer ülkeye özgü düzenlemelerle ilgili gereksinimleri olacaktır.

8.Emeklilik Planları: Bu kuruluşlar daha yüksek hukuki ve mevzuata dair yönetmelikler gerektiriyorlar. Örneğin eğer emeklilik fonundan yüksek miktarda para alıyorsanız ( kendi sermayenizin %25’i kadar) bu emeklilik planı olarak ele alınır. Sigara ve alkol gibi bazı yatırımlarda kısıtlamalar mevcut olabilir. Eğer, bu fonlar ABD merkezli ve halka açıklarsa kamuoyunu aydınlatma platformunun yönetmeliklerine maruz kalırsınız ve fonunuzun çalışanlarının bazı kampanya bağışları yapmaları kısıtlanır.  Bununla beraber emeklilik kasalarında yüzlerce milyar dolar olmasa da onlarca milyar dolar kendi yönetimlerindedir ve yapabilecekleri minimum yatırım tutarı 50 milyon dolar veya fazlası olabilir.

Amacınız zamanla, getiri elde etmenin uzun yıllar aldığını ve dağıtımlar için daha da uzun sürdüğünü anlayan istikrarlı bir sınırlı ortak (LP) tabanı oluşturmaktır - tek seferde kapanan ve aşırı talep edilen fon, şartları daha iyi belirlemenize ve LP ortaklarınızın kimler olacağız konusunda seçici olmanıza olanak tanır.   İlk Sefer Yöneticilerin Yaptığı Ortak Hatalar: Network ve sıkı çalışma sizin kozlarınız: 50,000 twitter takipçiniz mi var? O zaman kulübe hoş geldiniz!  Belki harika bir firmanın bir kaç senedir ortağısınız veya kurmuş olduğunuz bir şirket şu anda unicorn oldu. Bunların hepsi harika fakat sermaye olmadan fonlara kuramazsınız. İşin sıkıcı kısımlarını göz ardı etmeyin: Şartları, portföy oluşumunu, takip yatırımları, kayıt tutmayı düşünün. Küçük ölçekli fonlar genelde geri dönüşümü daha kolay fonlardır. Initialized 7 milyon dolarlık bir fonla başladı. Küçük bir yatırımla başlamakta utanılacak bir şey yok. Kurumsal bir LP tabanını destekleyebilecek arka ofis altyapınızı oluşturmaya başlayın, finans veya operasyon müdürü gibi. Saygın bir denetçi, yönetici ve hukuk danışmanı edinin. Ayrıca bir yatırım değerleme politikası veya uygunluk kılavuzu oluşturarak yatırım yaklaşımınıza yapı veya süreçler eklemeye başlamanız gerekecektir. Sınırlı Ortaklar ( LP’lerle) konuşmaya ve ilişki kurmaya başlayın: Bir insanla hemen buluşup ondan para istemeyeceğinizi unutmayın. Bazı aile ofisleri sizin fonunuza  yatırım yapmadan önce bir süre ortak yatırım yapmayı düşünebilirler. Vakıflar, bağımsız varlık fonları ve emeklilik fonları gibi kurumların kendilerini rahat hissetmeleri için bir yıl ya da daha fazla bir süre gerekebilir. Bilgilerinizi paylaşın ve iletişim kanallarını açık tutun. Onay alana kadar pek çok fazla alın teri ve buluşma gerektiğini unutmayın. Rahatlık İçin Ortaklığa Girmeyin: Fon bulunacak bir ortak bulmanın en kestirme yolu bir milyarderin oğlu ya da kızıyla ortak olmaktır diye bazen şaka yapıyorum. Ama gerçekte ortağınızın kim olduğu sizin kim olduğunuza dair fikir verir ve üzerinde dikkatle durulacak bir dinamik oluşturur.  Yaptığınız herşey kısaca sizin itibarınızı etkiler. Uzun ömürlü bir kurum için bir temel oluşturmak için dürüstlükle hareket edin.

21. Yüzyılda gelişmiş çip üretim sürecini kontrol altına almak, bir önceki yüzyılda petrol arzını kontrol etmeye yakın derecede bir önem arz ediyor.

Çip üretim sürecini kontrol altına alabilen ülke, diğer ülkelerin ekonomik ve askeri gücünü azaltabilir hale gelebilir. ABD bu durumun farkına varıp Çin’e ait Huawei’nin Tayvan merkezli Yarı İletken Üretim Şirketi TSMC’ye ürün ürettirme ve ürünleri dışarıdan temin ettirme (outsource) kapasitesini azaltarak yanıt vermişti.

Eğer aradaki diyalog süreci başarısız olursa Çin bu duruma yanıt verebilir ve gelişmeler firmanın Amerikan şirketleri için dökümhanelerinde çip üretimini durdurması gibi sonuçlar bile doğurabilir. Bu durumda gözler tekrardan ABD’ye döner.

Savaş dışında ABD’nin bu dökümhanelerin kontrolünü kazanması mümkün olmayabilir. Bu çipler olmadan ABD savunma ve elektrikli aletler sektörü en az beş yıl geriye gider. Çin kendi çip dökümhanelerine sahip olduğu için önümüzdeki on yılda ve hatta sonrasında dünyada teknoloji lideri haline gelebilir. Nedeni şunlar ve bunu nasıl yapabileceklerini açıklayayım.

Çip sektöründe iki firma türü mevcut.

1) Intel, Samsung, SK Hynix ve Micron gibi kendi sahip oldukları fabrikalarda kendi ürünlerini üretebilen firmalar.

2) Askeri ve ticari ihtiyaçlar için kendi çiplerini üretenler. Tayvan’daki TSMC bu konudaki dünyadaki en büyük firma.

TSMC’ nin ürettiği çipler akıllı telefonlar programlama cihazları, elektronik eşyalar, arabalar, baz istasyonları, oyun konsolları, PC’ler, tabletler, dijital elektronik aletler, dağıtıcı programlar ve hemen her yerde üretilen askeri teknolojiler gibi pek çok sektörde kullanılıyor. TSMC’nin ürettiği çiplerin yüzde 60 ‘a kadarlık kısmı ABD’li şirketler için kullanılıyor.

Arkaplan: 

2012’de ABD Temsilciler Meclisi Huawei’nin sisteme izinsiz erişimini sağlayabilecek bir teknoloji bulundurup bulundurulmadığının ve bu biçimde bir veri casusluğu yapılıp yapılmadığının araştırılması için soruşturma başlattı. Bunun sonucunda Huawei’nin Çin Hükümeti ile arasında bir ilişki olup olmadığı tam olarak açıklığa kavuşmadı ve firmanın ABD yasaları ile örtüşmeyen bir konumda olduğu belirlendi.

Rapora göre devlete ait sistemlerde ve yüklenicilerde Huawei sistemlerinin kullanılmaması tavsiye edildi. 2019’da Ticaret Bakanlığı Huawei’yi izleme listesine aldı ve ABD tarafından firmaya sağlanan teknoloji transferinin sınırlandırılmasını talep etti.(Gerçi bazı lisanslar  kısıtlamalardan feragat edilmesi için yine de verildi.)

Bu ay Ticaret Bakanlığı yarı iletken endüstrisine ait Amerikan teknolojisi kullanan firmalardan Huawei’ye satış yapmadan önce lisans başvurusu yapmasını talep etti. ( Bazı analistler bu yasada bazı boşluklar olduğunu düşünüyor.)

Bu kararın merkezinde Huawei’nin ana çip tedarikçisi TSMC vardı ve bu çipler olmadan Huawei ,Apple ve Samsung gibi akıllı telefon sektöründeki firmalara ve Cisco ve diğerleri gibi ağ ekipmanları firmalarına karşı rekabet avantajını kaybedecekti.

Bununla birlikte Washington’ın çip yapımında kullanılan ürünlerin satışını sağlayan Applied Materials, Kla ve Lam gibi firmalara yasak getirmesi bekleniyor.

Şimdilik TSCM’nin bir taraf seçmesi gerekiyordu ve TSMC ABD’yi seçti.

20 Mayıs 2020’de TSMC 12 trilyon dolar değerinde bir çip dökümhanesi tesisini Arizona'da inşa edeceğini belirtti. Bu dökümhane tesislerinin inşa edilmesi için en az üç yıl gerekiyor.

Aynı zamanda yapımı en maliyetli fabrikalar bu dökümhaneler.

TSMC’nin bu dökümhanelerin yapımına 2021’de başlaması gerekiyordu ancak çip üretimi 2024’e kadar başlamayacak.

TSMC’nin bu kararı olumlu karşılansa da Arizona dökümhanesinin yapılması durumunda bu dökümhane, TSMC’nin en büyük yarı iletken üretim merkezinin yalnızca çeyreği kadar çip üretim kapasitesine sahip olacak. Ve bu sayı TSMC’nin Tayvan’daki üretim kapasitesinin yalnızca yüzde 3’üne tekabül ediyor.

TSMC’nin Giga Bag ismi verilen dört ana üretim tesisi mevcut ve bu tesislerde yılda 13 milyon yarı iletken tabaka üretiliyor. Bunu onların ABD’de üretmeyi tasarladıkları çeyrek milyon yarı iletken tabaka ile kıyaslayın. Eğer ABD TSMC’yi Çin’de kaybederse bir Amerikan üretim tesisi ile aradaki fark kapanmayabilir.

Çin’in Yarı İletken Endüstrisi

On yıl öncesine kadar Çin’in dünyanın ucuz maliyetli üretim merkezi haline dönüşmesi stratejisinin yolunda gideceği düşünülüyordu. Çin’deki işçilik maliyetlerinin artmasıyla beraber ucuz üretim merkezi haline Vietnam gibi başka ülkeler geldi. Bunun üzerine Çin ABD ile eşdeğer olabilecek biçimde gelişmiş ve komplike ürün üretme politikasını izlemeye başladı. Yalnız bu ürünlerin üretimi için çoğu özel yapım çipler gerektiriyordu ve Çin’in bunun altından kalkabilecek yerli üretim kapasitesine sahip değildi. Çin dünya üzerindeki çiplerin %61’ni hem yerli pazarı hem de dünyaya ihracat için kullanıyor ve yılda 310 trilyon dolar değerinde üretim yapıyor. Çin stratejik olarak en gelişmiş çip yapımını başaramayacağını kabul etti.

Çin bu sorunların çözümü için iki plan üzerinde durdu. İlki Made in China 2025 stratejisi. Bu strateji ülkenin ucuz maliyetli üretimden elektrikli otomobiller yapay zeka yeni nesil telekomünikasyon aletleri ve gelişmiş çipler gibi yüksek teknolojili üretimine geçişini amaçlıyordu Bu stratejideki amaç Çin’in yabancı teknolojiye olan bağımlılığını azaltmak ,Çin yapımı ürünlerin yüksek teknoloji üreterek dünya pazarına açılmasını sağlamak ve bununla beraber yüksek teknoloji üreten firmalarının halka arzlarının ABD yerine Çin’de gerçekleşmesini sağlamak. Çin Hükümeti bu doğrultuda Star Market isimli Nasdaq benzeri bir finans sistemi kurdu.

İkinci plan ise National Integrated Circuit Plan isimli yarı iletken endüstrisini büyütmek ve çip üretiminde hızlanmayı amaçlayan program. Bu plandaki amaç 2030 yılı itibariyle çip üretiminde yerel talebi karşılıyor olmak. Yalnız bu noktada belirtmekte yarar var ki; bu planlar henüz hükümetin açıkça belirttiği planlar değil ve amaçlarına ulaşıp ulaşamayacakları kesin ölçüde belli değil.

Bu planlar büyük bir ulusal özveri ve efor gerektiriyor. Çin yarı iletken endüstrisinde dünya lideri olmak için yılda 100 trilyon dolar harcıyor.

Big Fund bu doğrultuda 2014’te 51 trilyon dolarlık bir yatırım yaptı ve 29 trilyon dolarlık bir ek yatırımı 2019’da gerçekleştirdi. Çin yarı iletken endüstrisinde 70 proje( içlerinde fabrikalar inşa edilmesi yabancı firmaların ülkeye çekilmesini sağlamak ve ortaklıklar kurulmasını sağlamak) gerçekleştirmek için bu sermayeyi kullandı ve sıfırdan dünyadaki çip üretiminin %16’ya kadarının üretimini gerçekleştirdi. Bugün bu ürünlerin kalitesinin düşük olduğunu belirtmekte fayda var. Aynı zamanda çip dizayn yazılımı yüksek teknolojili ürünler ve yarı iletken malzeme üretimi konusunda yatırım yaptı.

Çin ABD’nin hamlelerini nasıl görüyor? 

Çin bu yüzyılın kendi yüzyılı olduğunu düşünüyor ve ABD’nin hamlelerini Çin’în dünyadaki konumunu zedelemek için yaptığını düşünüyor. Çip üretim kontrolünü ele geçirmenin önemi düşünüldüğünde ABD’nin Çin’in çip üretim arzını kesmesi durumunda Çin’in buna hızla yanıt vermesi gerekiyor. Çin Huawei’ye karşı atılan adımların tek bir firmaya yönelik mi olduğunu yoksa Çin’in gelişmiş çiplere ulaşımını engellemek için yapılmış bir hamlenin habercisi mi olduğunu Çin’in nasıl yorumlayacağı bilinmiyor.

Çin ABD’nin bir önceki hamlelerinden ne öğrendi? 

21. Yüzyılda ABD kendi çıkarları aksine durumlarda bile fazla tepki vermedi. Çin’deki bazı stratejistlere göre ABD ordusu ve halkı Irak ve Afganistan gibi savaşlardan dolayı son derece yorgun bir durumda ve bir daha savaşmayı göze alabilecek durumda değil. ABD’nin siyasi olarak bölündüğünü, Covid virüsü nedeniyle sorunlar yaşadığını ve Amerikan askerinin hayatını çip üretimi için tehlikeye atmayacağını düşünülüyor.

Çin birkaç yıl önce agresif tavırlar sergilediğinde ABD’nin güçlü bir tepki vermemesi bu iddiayı destekliyor. 2012’de Çin Scarborough bölgesini işgal edip kontrolünü Filipinler’den ele geçirdi.

O sırada Çin, ABD ile askeri olarak karşı karşıya gelebilecek durumda olmadığı için ( ABD bu durumu sonradan fark etse de ), ABD uçak gemileriyle Çin’in bölgeye ulaşımını engelleyip askeri üretim yapma planlarını durdurabilirdi. Bunun yerine Washington birkaç uygunsuz mesaj vermek dışında hiç birşey yapmadı.

Bugün Spratly Adaları Çin üslerine, füzelerine ve savaş uçaklarına ev sahipliği yapıyor. Bu durum bir savaşta işleri değiştirebilir.

ABD’nin batı Pasifik'te hava sahanlığını ele geçirme planı büyük bir tepki ve can kayıpları sonuçlarını doğurabilir. Daha öncesinde tartışılmaz bir 'ABD gölü' olarak tanımlanan bu bölgede şu anda Çin hakimiyeti mevcut.

Bu haftaya kadar Çin’in bir parçası olduğu halde ifade ve basın özgürlüğünün yasalarla garanti altına alındığı bir demokrasiye sahip olan bir bölge idi Hong Kong. Lakin Çin bu anlaşmaları tek taraflı olarak yırtıp attı ve ifade özgürlüğüne yönelik Çin'dekine benzer sert yasalar geçirilmesini empoze etti.

ABD’nin bu durumda bazı endişeler dile getirmek ve Hong Kong’un özel ticari statüsünü kaldırmak dışında atabileceği fazla bir adım yok. Lakin Çin bu durumu önemsemiyor. ABD'nin bu konuda atacağı adımları önceden tahmin ettiler ve ABD'nin bir adım atmasının sadece daha fakir bir Hong Kong yaratacağını ve Hong Kong'un kaybedeceği ekonomik aktivitenin tekrardan Çin'e döneceğini gördüler.

Daha fakir bir Hong Kong sadece orada yaşayanlar için bir ceza verme anlamı taşır. Çİn'in Hong Kong’a karşı atacağı bir adım sonrasında Çinli yetkili Lİ Keqiang Pekin’in Tayvan İle birleşme isteğini barışçıl olarak nitelendirdi( bu bir politika değişikliğinin habercisiydi) ve Çin’i bir sonraki adım için hazır hale getirdi.

ABD’nin Huawei’nin Tayvan’ın en gelişmiş çip fabrikalarına ulaşımını kesmesi durumunda Çin Hükümeti bir sonraki adımı düşünüyor. Önlerinde özetlemek gerekirse üç seçenek var.

1) Statükoya dönüş- Huawei’nin TSMC fabrikalarına erişiminin önünü açmak.

2) Kısıtlamaların tansiyonu kızıştırmamasını sağlayacak adımlar atmak.

3) TSMC ve Tayvan’ın Çin’e TSMC’ye erişim için izin vermesini sağlamak.

4) Masayı ters çevirmek ve TSMC fabrikalarının kimse tarafından kullanılmamasını sağlamak.

Çin’in Seçenekleri 

Çin bu hedeflerini nasıl gerçekleştirebilir? Çin tansiyonu düşürücü adımlar atıp Amerikan kısıtlamalarını kabul edip ve bu konuda daha fazla ileriye gitmeyeceğinin sözünü verebilir.

Bu statükoya dönüş anlamına gelen adım, Huawei’nin TSMC fabrikalarına erişiminin önünü açar. Bunun sonucunda bir ticari anlaşma veya Huawei’nin kendi network araçlarının satışına kısıtlamalar getirilmesi sağlanabilir. ( Bu rakam Huawei'nin gelirinin %34'üne tekabül ediyor.)

Bu şekilde yapılacak bir anlaşma Huawei’ye ait işletmelerin ayakta kalmasına ve güçlenmesine sebep olur( Huawei'nin gelirinin %66'lık kısmı). Lakin bu seçeneğin gerçekleşmesi için Çin’in geri adım atmayı kabul etmesi gerekiyor.

Eğer Çin pazarlık yapma seçeneğine bağlı kalmayıp ABD’ye karşı misilleme yapacak adımlar atarsa ABD buna karşılık büyük olasılıkla verir ve TSMC’nin Çin’li şirketlerle iş yapmasını ya da Çin'de üretim yapan herhangi bir firmaya çip satışının yapılmasını yasaklayabilir.

Böyle bir adım Çin tarafından sadece Huawei’ye karşı atılmış bir adım olarak algılanmaz ve daha büyük ölçekteki bir ticaret savaşının habercisi olarak ele alınır. TSMC Çin’in kendisine ait olduğunu belirttiği Tayvan merkezli bir firma olduğu için işler daha karmaşık hale gelebilir.

Bu durumda en mantıklı seçenek Çin’i 1949 politikalarına geri döndürmek olur.

Bu politikalara göre Tayvan Çin’den ayrılmayı talep eden başkaldıran bir bölge ve gerekirse savaşla bu bölge geri alınması seçeneği gündeme gelebilir.

Tayvan’ a karşı gerçekleştirebilecek bir abluka ya da savaş ile Çin’li muhafazakar kesim yeni silahları kullanmak için bir bahane bulmuş olur ve bu seçeneğe göre hem ekonomik kriz Çin toplumunu zora sokar hem de bu seçeneğe göre ABD’nin yanıt verme olasılığı güçlenir.

Lakin bu agresif senaryolar şu anda pek mümkün gözükmese de Çin'de başlayan ( Wuhan) Covid-19 salgını nedeniyle ve Çin'in risk toleransı barındıran hareketleriyle Çin'in daha agresifleşmesi de mümkün olabilir.

Aynı zamanda Çin üçüncü ve dördüncü seçenekte anlatılan hedeflerini gerçekleştirmesi olası.

Çin, bir işgal politikası gütmeden Tayvan’ı rahatlıkla zayıflatabilir. Bir diğer seçenekte TSMC’ye ve ABD'ye karşı bir dezenformasyon kampanyası başlatmak olarak karşımıza çıkıyor. Bu durumda Çin'in şu anda yaptığı kampanyaların yanında esamesi bile okunmaz.

Fakat bu seçenek gerçekleşirse ABD yasaları çiğneyen ve Çin’ karşı illegal bir ekonomik savaş başlatan taraf olarak gözükebilir.

Bu durumda Tayvan’ın Çin’e ait olan bir bölge olduğu iddiaları güçlenir ve Çin, TSMC’nin ABD’ye yaptığı satışları durdurmasını sağlayabilir. Bu dezenformasyon kampanyası eşit ölçüde Tayvan halkına karşı yapılmış bir dezenformasyon kampanyası haline gelebilir ve Çin ile yarı iletken fabrikaları için ABD’nin bir savaş başlatılmayacağı algısını yaratabilir. Bu durumda Çin'in talepleri mantıklı gözükür.( Dezenformasyon kampanyalarının ne kadar etkili olduğu ayrı bir tartışma konusu Tayvan'ın Ocak Ayındaki seçimlerinde Çin'İn tercih etmediği adayın seçilmesi ile tekrar tartışılabilir.)

Bu na karşılık Çin bir ‘saldırmazlık anlaşması’ talep edebilir ve bu Tayvan hükümetine ABD’nin Tayvan’ı bir savaşta koruyamayacağı mesajının verilmesi anlamına gelir.

Savaş seçeneği gündeme gelmeden Çin Tayvan’a karşı bir ticaret savaşı başlatabilir ve en ekstrem durumda TSMC fabrikaları sabotaja maruz bırakılabilir.

Bir başka durumda Çin TSMC’nin kendi kıtasında bulunan iki fabrikasını kamulaştırma adımı atabilir ve ya Tayvan’daki TSMC fabrikalarına yönelik askeri bir gözdağı verme politikası uygulayabilir.

TSMC sadece Çin’e üretim yapmalı mesajını vermek için TSMC fabrikalarının askeri müdahaleye maruz kalacağını bildirebilir. Tayvan’ın bu senaryoda Çin ile savaşması pek mümkün olmayabilir. Bu durumun sonucu olarak ABD gelişmiş çip dökümhanelerine erişimi olmayan bir ülke haline gelebilir ( Çin'in bu dökümhanelere erişimi mümkünken.)

Bu durumda ABD ne yapabilir?

ABD çip fabrikaları ve üretimi üzerinden Çin ile bir savaşa girebilir mi? TSMC’nin kaybedilmesi ABD’nin acilen bu konuda yeni kaynaklar aramasına neden olabilir. Bu durumda ABD Intel ve Samsung gibi firmalara yanaşabilir. Fakat bu dönüşüm yıllara ve trilyonlarca dolara mal olur. Bu durumda ABD teknolojide ikinci sınıf bir ülke konumuna düşebilir. Bütün bunların olup olmaması Çin’in tutumuna bağlı.

Çin ne zaman harekete geçebilir? 

Bir Ekim Sürprizi 2020 Seçimlerinden Önce.

Şu anki ABD hükümeti Çin ile çip dökümhaneleri sebebiyle bir savaşı göze alamayabilir fakat özellikle Çin'e odaklanmış bir kampanya dönemi bu hesabı değiştirebilir.

2020 Seçimlerinden Sonra.

Eğer başkanlık el değiştirirse, yeni gelen yönetim tansiyonu düşürmek isteyebilir ve tekrardan kısıtlamaları gündeme getirebilir. Fakat bu olana kadar yani 2021 Ocak Ayına kadar pek çok şey olabilir.

Eğer Trump yönetimi ikinci kez seçilirse tekrardan seçilmek için bir kaygı taşımayacaktır ve bu durum daha iyi bir ticaret anlaşmasını gündeme getirebilir.

Olumsuz Taraf: Önümüzdeki 7 ayda Çin'i pandemi sürecinden tekrar toparlanma sürecinden  dolayı pek çok belirsizlik bekliyor ve bu yüzden daha acil bir adım atılması gerekebilir.

Çıkarılan Dersler:

Huawei’nin TSMC’ye olan erişimi konusunda yaşanan tartışmalar ABD ekonomisinin çip arzında yaşanacak kayıplarına karşı ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Eğer pazarlık masasında bu sorun çözülmezse Çin bu durumu kendisine karşı yapılmış bir ekonomik bir saldırı olarak görebilir ve durum Çin'İn Tayvan’ı tehdit etmesine kadar gidebilir.

Washington'ın bu süreçte kendi hareketlerinin nasıl bir sonuç doğuracağı hakkında bir fikir ürettiği bilinmiyor aynı zamanda şu anki ABD yönetiminin çip arzının daha geniş bir tedarik zincirini ve milli sanayiyi ilgilendiren bir mesele olarak ele alıp almadığı bilinmiyor.

ABD Temsilciler Meclisi’nde yarı iletken endüstriye yapılacak 25 trilyon dolarlık bir yardım teklifi kabul edilme aşamasında ve ABD çip konusunu daha büyük ölçekte yerel endüstri politikası olarak görmeli.

Çin bu konuda ABD’den daha fazla seçeneğe sahip olduğu için bu süreci Çin’li yetkililerin nereye götüreceğini göreceğiz.

Kahlil Corazo'in Medium makalesi Making it Real: Naval Ravikant’s Epic Tweetstorm “How to Get Rich (without getting lucky)” Utku Yıldız tarafından Türkçe'ye çevirisidir.

Bu tweetstormda bilgeliği hemen göreceksiniz. Bunları uygulamak için hayatımızda neleri değiştirmemiz gerekir? Bütün tweetler için bunları paylaşıyorum: . Soruları takip edin: Bazılarına burada cevap vereceğim, bazılarına özel olarak. Belki bu sizin kendi durumunuzu göz önüne almanıza yardımcı olur. . Tavsiyeler: Bunlarla ilgili bazı alışkanlıkların olduğunu gözlemledim. Benim için hangilerinin işe yaradığını paylaşacağım. . Sorular: Buradaki bazı noktalarla ne yapacağımı bilmiyorum. Buradaki bazı noktaları anlamıyorum. Bazı noktalarla aynı fikirde değilim. Umarım siz de kendi görüşlerinizi paylaşırsınız. Kopyalayıp yapıştırıyorum böylece rakamlar referans göstermeniz için kolaylık sağlayabilir. 1) Şanslı olmadan nasıl zengin olunur?

Nassim Nicholas Taleb’ten öğrendiğim istatistiksel karar verme süreci hakkında: . Seçeneklerle sadece bir tane sonuç beklemeyin. Her seçim için 100 tane sonuç hayal edin. Gerçekten olacak olan zarın şansınıza düşmesine bağlı. . Sizi mahvetme ihtimali olan seçeneği seçmeyin. Yüzde bir şans bile olsa, bu şansın denk gelmesi her şeyi mahvedebilir. . Seçiminizi yaparken hem büyüklüğü hem de olasılığı göz önünde bulundurun. Olasılık x/100’dür. Bunu gerçekten hesaplamak mümkün değildir, ama bu seçenekleri daha iyi değerlendirmenize yardımcı olur. . Gelecek temel olarak belirsizdir, sizin kontrolünüz dışında pek çok faktörün olduğu bir ortamda, olasılıklarla mücadele etmeyi öğrenmelisiniz. Bazen kazanıp bazen kaybetmek ve sonuçlar karşısında gözünüzün boyanmasına izin vermemeniz gerekir.

2) Varlıklı olanı arayın para ya da Statü değil. Varlık siz uyurken bile değer kazanır; para ise zamanı ve varlığı transfer etme biçimimizdir. Statü sosyal hiyerarşideki yerinizdir. Söylemek yapmaktan daha kolay. Evrim insanların statü aramasını sağladı. Kendinizi her zaman statü ararken bulacaksınız. Benim için işe yarayan yöntemler: . Meditasyon. . Statü açlığı. . Çevre baskısına verdiğim tepki.

3) Etik bir biçimde zenginlik yaratmanın mümkün olduğunu anlayın. Eğer zenginlik yaratımını küçük görürseniz, bu durum sizi tehlikeye atacaktır. Bunu anlamanın en iyi yolu şudur: Biri için para karşılığında değer yaratın. Sizin ruhunuz bu durumu anlayacaktır. Beyniniz de ardından onu takip edecektir. Tam tersi de aynı şekilde doğru. Eğer ucuz yollardan para kazanacaksanız, sizin ruhunuz bunu da anlayacaktır, beyninizi başka şekilde düşünmeye zorlasanız da.

4) Statü oyunları oynayan insanları görmezden gelin. Onlar statü kazanmak için değer yaratma oyunlarıyla başka insanlara saldıracaklardır. İkinci şıkkı tekrardan okuyun. Kendi tekniklerinizi paylaşabilir misiniz?

5) Zamanınızı kiraya vererek zenginleşmeyeceksiniz. Öz sermayenizin olması gerekir. Bir işletme ya da sermaye birikimi sizin finansal özgürlüğünüzü kazanmanızı sağlayacaktır. Değer yaratımınızın otomatikleşmesi anlamına gelir bu durum. . Sermaye: Siz uyurken paranızın işe yarar hale gelmesini sağlar. . İş gücü: Siz uyurken size değer yaratacak bir takım bulun. . Kod: Siz uyurken size değer yaratacak yazılımı bulun. . Medya: Siz uyurken size değer yaratacak içeriği yaratacaktır.

6) Topluma onların istediğini ama nasıl elde edeceğini bilmediklerini vererek zengin olabilirsiniz. Bir ölçekte: Bunu yapmanın bazı yolları: . Müşteri gelişimi/ Lean Startup. . Paul Graham’ın ‘Nasıl Startup Kurulur’u. . Tim Ferris’ten bazı öneriler. Kendi yorumlarınızı ve içeriğinizi toplumun istediği fakat nasıl elde edebileceğini bilmediği konularda lütfen paylaşın.

7) Uzun zaman için içinde bulunabileceğiniz bir endüstri ve uzun zaman için beraber olabileceğiniz insanları seçin. Bunun ne anlama geldiğini tam olarak bilmiyorum. Sizin düşünceleriniz nelerdir?

8) İnternet kariyer alanını büyük ölçüde genişletti. Pek çok insan henüz bunu fark etmiş değil. Evet şimdi yeni açılmış bu alana uyum sağlayacak bir rutin arıyorum. Tavsiyesi olan?

9) Tekrarlanan oyunlar oynayın. Hayatta size dönen tüm karşılıklar iş ilişki ya da para birleşik hale gelmiş çıkarlardan gelir. Bunu gerçekleştirmek için hangi yöntemleri izlemeli ve hangilerini durdurmalıyım? . Para harcamak yerine paraya yatırım yapın. . Yüksek enerjisi, dürüstlüğü ve zekâsı olan insanlarla beraber olmak için ilişkilerinizi düzenleyin. . Bir konuda uzmanlaşın.

10) İşletme partnerlerinizin yüksek dürüstlük zekâ ve enerjisi olanlar arasından seçin. ‘Beraber olduğunuz beş insanın ortalamasına eşitsiniz.’ . Bolca zaman geçirdiğim insanlar kimlerdir? . Onlarla nasıl daha fazla vakit geçirebilirim? . Daha fazla zaman geçirmek istediğim insanları nasıl bulabilirim? . Daha az zaman geçirdiğim kişiler kimler?

11) Kötümser ve pesimist insanlarla partnerlik kurmayın. Onların inançları gerçekleşebilir. 10. şıkkı tekrar okuyun.

12) Satış yapmayı öğrenin. Bir şeyler yaratmayı öğrenin. Eğer ikisini de yaparsanız durdurulmaz olacaksınız. Satış yapmayı gerçek hayatta uygulayarak öğrendim. SPIN Satışı içeriğini uyguladım. BU binadan çıkmama ve direncimin kırılmamasına yol açtı. Bazı başarılarım ve başarısızlıklarım oldu. Yıllar sonra daha iyi oldum. Satış yapmak harika bir yetenek. Bir şeyler yaratmak ta pratik bir şekilde öğrenilebilecek bir yetenek. Havuza önce atlamalı ve nasıl yüzeceğinizi görmelisiniz. Ben nasıl doğru bir ekip kuracağımı öğrendim. (Doğru insanları seçin+ onların yeteneklerini oluşturmalarını sağlayın + bunu yaparken bu sürecin işlemesini sağlayın.)

13) Kendinizi belli bir donanım bilgi ve güvenilirlik ile donatın. Bunların ne anlama geliyor? Naval aşağıda cevap veriyor.

14) Belirli bir bilgi birikimi sizin daha fazla eğitilemeyecek bilgi birikiminizdir. Eğer toplum sizi eğitebiliyorsa bu başka birisini de eğitebileceği anlamına gelir ve bu kişi sizin yerinizi alabilir. Hayatımı bu prensibe göre nasıl değiştirebileceğimi bilmiyorum. Sizin fikirleriniz nelerdir?

15) Belirli bir bilgi birikimi gündemde olan konularla ilgilenmek yerine gerçek bir tutku ve merakla oluşandır. . Şu anda gündemde olan konu: Sizi sosyal medyada heyecanlandıran şeyler. . Merak ve tutku beslemek: Yılların birikimini gerektiren şeyler.

16) Belirli bir konuda bilgi birikimi yaratmak size kolay gelse de diğer insanlara büyük bir çalışma ürünü olarak gözükecektir. Benim bu konudaki listem: . Otomatikleşmiş ikna kabiliyeti (satış ve pazarlama sistemleri kurmanızı sağlar). . Konudan anlayan profesyoneller ve takım arkadaşları kurmak (kişisel profesyonel ve finansal anlamda büyümeyi sağlayacak kişilerle bir takım arkadaşlığı kurmak.) . İnsanları belli yetenekleri edinmeleri için eğitmek. . Yazmak. . Güncel ve açıklayıcı beslenme programı.

17) Belirli bir bilgi birikimi oluştuğunda bu çıraklık ve stajyerlik dönemiyle oluşur okul yoluyla değil. . Bir öğretmen olarak sözlere aracılık yapan kişi olarak değil, öğrenme sürecinin yönetiminde kendimi her zaman gördüm.

18) Belirli bir bilgi üretimi teknik ve kreatif yetenek gerektirir. Otomatikleştirilemez ve başka biri tarafından transfer edilemez. . İşinizdeki stajyerleri eğitebilirsiniz daha sonra onları başka kaynaklardan temin etmek üzere.

19) Hesap verilebilir olmayı kucaklayın ve kendi isminiz adına riskler alın. Toplum size sorumluluk sermaye vererek ödüllendirecektir.

20) En fazla güvenilir isimler tek bir isim ve riskli markalardan oluşur: Oprah,Trump,Kanye,Elon. Bunu nasıl gerçekleştirebiliriz bu ortamda?

21) ‘’Bana uzun bir kaldıraç verin, bulunacak bir ortam ve benim dünyayı yerinden oynatmamı izleyin.’’ Arşimed. Bu aşağıdaki maddelerle daha anlaşılır hale gelecek.

22) Büyük zenginlikler kaldıraç gücü gerektirir. İşletme kaldıraç gücü paradan, insan gücünden ve üretimden gelir (. Tekrar üretme ücreti olmayan ürünlerden kod ve medya gibi.) Kaldıraç gücü: ölçeklendirme yeteneği. . Sermaye kullanımı ile. . Bir ekip kurarak. . Yazılım ile. . Medya ile.

23) Öz sermaye para anlamına gelir. Parayı arttırmak için belirli olan bilginizi kullanın, hesap verilebilirlik ve adil yargılamaya dayanabilecek biçimde. Çok fazla Silikon Vadisi gibi geliyor kulağa.

24) İş gücü sizin için çalışan insanlar olması demektir. En eski ve uğrunda en fazla mücadele verilen kaldıraç gücüdür. İş gücü kaldıracı sizin ailenizi etkileyebilir fakat bunu kovalamakla vakit harcamayın. Aslında takımınız küçük olduğu vakit mutluluk oranı daha fazla artıyor.

25) Sermaye ve iş gücü izin alınmış kaldıraç kuvvetleridir. Herkes sermaye peşinde yalnız birinin onu size vermesi gerekiyor. Herkes liderlik yapmak ister fakat sizi takip edecek kişileri bulmalısınız. Paranın önünde onu koruyan kişiler olduğu konusuna katılıyorum. Fakat herkesin liderlik yapmak istediğine katılmıyorum. Pek çok insan bir liderliği bekliyor. ‘Herkes lider olmak ister.’ Bir başka silikon vadisi söylemi.

26) Kodlama ve medya izin verilen kaldıraç kuvvetleri. Onlar genelde yeni zengin olmuş kişilerin arkasındaki kaldıraç gücü. Sizin için işe yarayan yazılım ve medyayı insanlar uyurken geliştirebilirsiniz.

. Eğer sermayeniz varsa bunu kullanın. Bu başlamak için en kolay olanıdır fakat herkeste bulunmayabilir. Vaktinizi karşılığında para alabileceğiniz bir biçimde kullanabilirsiniz. (Bir işe girmek.) . Eğer insanlara önderlik yapabiliyorsanız, yapın. Ölçek içerik ve kod yaratmak daha zordur. . Eğer bu iki yeteneğinizde yoksa, kod yazmayı ya da içerik üretmeyi öğrenin. Sermaye ve liderlik bulabilseniz bile kod yazmak ve içerik yaratmak her zaman değerli olacaktır. BU herkes için geçerli.

27) Robotlardan oluşmuş bir ordu herkes için bulunabilir. Isı ve yer verimliliği için kullanılan data merkezlerinde bunları bulabilirsiniz. Bunu kullanın. . Değer yaratmayı bu robotları kullanarak otomatik hale getirebilirsiniz. Onları yönetecek dili öğrenmelisiniz. Bu yazılım yazmak için ihtiyacınız olan belirlenmiş yetenektir. Ben bunu yapmayı hayatımda birkaç kere denedim. Çok kolay değil ve hemen sarpa sarabilir. İçerik yaratmayı daha kolay buluyorum. Kod yazmadan robotları yönetmenin yolları da var: . Zapier. .IFTTT

28) Eğer kod yazamıyorsanız, kitap ya da blog yazın, videolar ve podcastler kaydedin. Bunları yaptıkça daha iyi olacağınızı göreceksiniz. Yarattığınız değeri paraya çevirmenin pek çok yolu var. Kod yazmak gibi bu işlerden birinde iyi olmak yıllarınızı alabilir. Bir seyirci üretmek yıllar gerekebilir eğer çok şanslı değilseniz. Her başarılı Youtube kanalında ya da podcastte saklı duran pek çok gizli duran hata var. Bunlardan haberdar olun ve içsel dışsal motivasyonunuzu düşünün.

29) Kaldıraç kuvveti sizi yargılamaları için etkin bir güçtür. Daha fazla sermaye daha büyük bir ekip ve daha fazla seyirciyle etki alanızın hem iyiye hem kötüye doğru genişleyebileceğini göreceksiniz.

30) Yargılama gücü tecrübe gerektirir fakat temel yeteneklerin kazanılmasıyla daha hızlı gelişebilir. Temel yeteneklerin hangisi olduğu konusunda bir bilgim yok. Sizin fikriniz var mı?

31) ‘İşletme’ gibi bir yetenek yoktur. İşletme dergilerini önemsemeyin. Tekrar Silikon Vadisi söylemi. Startuplar için önceden yazılmış bir senaryo metni yoktur. Eğer bir restoran kuracaksanız bir mimarlık firması kuracaksanız ya da çamaşırhane kuracaksanız önceden yazılmış senaryo metinlerine rastlayabilirsiniz. Bunu öğrenmenin en iyi yolu başarılı bir şirkette çalışmaktır. İşletme eğitimi bu senaryoları görmenizi sağlar.

32) Mikro ekonomi, oyun teorisi, psikoloji, ikna, etik, matematik ve bilgisayarlar üzerine çalışın. Bu konuda akıllara gelen kitaplar: Mikro ekonomi- Oyun teorisi- Psikoloji- Hızlı ve Yavaş Düşünmek Daniel Kahneman. İkna-Etki Cialdini Matematik-Kaos James Gleick Bilgisayar- Bu alanlarda okuduğunuz en iyi kitapları yazabilir misiniz? Neden Naval bu alanları seçti?

33) Okumak dinlemekten daha hızlı bir süreç. Yapmak, izlemekten daha hızlıdır.

34) Düzenli bir takviminiz olsa bile bir kahve yapmak için çok meşgul olmanız gerekir. İlk önce kahve yapmayı onun neden vakti boşa harcamak olduğunu görmek için denemelisiniz.

35) İstekli olabileceğiniz bir zaman dilimi takvimi belirleyin. Eğer bir sorunu düzeltmek takviminizin temposuna uymuyorsa onu görmezden gelin. Eğer bir işi dışardan hallettirmek mümkünse onu dışardan hallettirin. Aynı zamanda bir işin size verdiği heyecan ve stresi hesaplayın. Bu işi halletmenin sizi insan olarak nasıl etkileyeceğini hesaplayın.

36) Çalışabileceğiniz kadar fazla çalışın. Kiminle çalıştığınız ve ne üzerine çalıştığınız sizin çok çalışmanızdan önemli olsa bile. İnsanlar bazen fazla çalışmayı boş yere çalışmakla karıştırabilirler. DHH bu şiddetlenme sırasında mantıklı bir ses verecektir.

37) Yaptığınız işte dünyanın en iyisi olun. Yaptığınız işi tekrardan belirleyin her zaman doğru olduğunu teyit etmek için. Scott Adams’ın yazdığı bu kitaba bakın.

38) Hızlı zengin olmak için belirli şemalar yoktur. Belki başka birisi sizin yaptığınız işten dolayı zenginlik kazanıyordur. Bu insanlar zenginlik yaratmıyordur. Onlar sizden kendine ve arkadaşlarınıza değer transfer ediyorlardır.

39) Belirli bir bilgi birikimini kaldıraç etkisiyle uygulamayı öğrenin. Eninde sonunda hak ettiğinizi elinize geçireceksiniz. Buna tamamen katıldığımdan emin değilim. Yine de buna inanmak daha iyi bir fikir olabilir. Yine de bunları uygulamanız uygulamamanızdan daha fazla mutluluğunuza etki edecektir.

40) En sonunda zengin olduğunuzda ihtiyacınız olan şeyin bu olmadığını göreceksiniz. Ama bu başka bir gün ele alınabilir. Daha önce dediğimiz gibi evrimsel süreç bizi statü aramaya itti. (Bu da kapitalist toplumda zenginlik anlamına geliyor.) Yine de daha derin bazı şeyleri aradığımız bir geçek. Metafiziğin hangi alanının işlediğine göre bu süreç temelden mantıklı ya da temelden mantıksız olabilir.

Çevirmen : Utku Yıldız

Ferruh Mavituna'nın Startup Turkey Challenge'da 500Startups, Samurai Incubate, TechCrunch - Mike Butcher ve Vitaly Golomb karşısında yaptığı sunumunu buradan izleyebilirsiniz: https://youtu.be/cPikPT0ATyA

2008 yılında Televidyon'da gerçekleştirdiğimiz röportajı buradan izleyebilirsiniz: https://youtu.be/6ntQ5HoSk4s

Bugün Netsparker'ın başarısının bir çok girişimciye ilham kaynağı olacağına eminiz, başarı hiç bir zaman tesadüf değildir. Ferruh'u en içten dileklerle kutluyoruz. 40 milyon USD yatırım alarak Türkiye ekosistemi için çok önemli bir kilometre taşı oldu. Startup Turkey bu sene 16 Nisan'da gerçekleşecek. Başvuru için : https://www.startany.com/startupturkey

Son günlerin flaş konusu Bitcoin ve benzeri sanal (kripto) paralara devlet bakışı ne olacak?

Vergi kanunlarımıza göre bir kazançtan vergi alınması için o kazancın adının konulması gerekiyor. sanal (kripto)  paraya isim konulması için bir yandan Sermaye Piyasası Kurulu diğer yandan ise Merkez Bankası’ ve gelir idaresi çalışmalar yapmaya başladı.

Peki Bitcoin ve benzeri kripto paralar vergi sisteminde nasıl adlandırılabilir?

Bu hususu şu şekilde detaylandırarak açıklayabiliriz:

1-Menkul Kıymet olarak kabul edilebilir

 Vergi Mevzuatımızda Menkul Kıymetlerin Tanımına Bakacak Olursak;

Kişilerin yatırım amacı ile edindikleri, ortaklık veya alacak hakkı sağlayan ve çıkarılması için Sermaye Piyasası Kurulundan izin alınan kıymetli evraklara menkul kıymet denir.

 Menkul kıymetlerin özellikleri nelerdir?

• Yatırım amacı ile alınır,

• Belirli şekil şartlarını taşıması gerekir.

• Sahibine ortaklık veya alacak hakkı sağlar.

• Nama veya hamiline düzenlenmiş olabilir.

• Menkul kıymetlerin üzerinde yazılı olan değerleri (nominal değer) ve piyasa değerleri vardır.

Sermaye Piyasası Kanunu’na göre Menkul Kıymetler

• Hisse senetleri ve geçici ilmühaberleri,

• Tahvil, İntifa senedi,

• Kar ve zarar ortaklığı belgeleri,

• Hazine bonoları, devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin tahvil ve bonoları, gelir ortaklığı senetleri,

• Tertip halinde çıkarılan ve 2 yıl veya daha uzun süreli ipotekli borç ve irat senetleridir.

Sermaye Piyasası Kanunu’na göre Menkul Kıymet Sayılmayanlar

• Finansman bonoları, banka bonoları, banka garantili bonolar,

• Faiz kuponu, temettü kuponu, Talon,

• 2 yıldan az süreli ve tertip halinde çıkarılan ipotekli borç ve irat senetleri,

• Yatırım fonu katılma belgeleri, (A tipi fonların katılma belgeleri menkul kıymet sayılmaktadır)

• Maliklerince düzenlenen opsiyon senetleri,

• Mevduat sertifikalarıdır.

Bu açıklamalardan sonra sanal (kripto)  para menkul kıymet tanımlamasına girmediğini görmekteyiz bu konuda Yapılan basın açıklamalarına baktığımızda SPK, Bitcoin gibi sanal (kripto)  para tanımlamalarının kendi menkul kıymet tanımına uymadığını belirtiyor. Öncelikle menkul kıymetin dayalı olduğu bir gerçek ürünün olması gerektiğini belirtiyor.

Eğer Bitcoin  türü sanal paralar bir menkul kıymet olarak kabul edilirse bu durumda gelir vergisi ödenmek zorunda. Ancak bu kez kazanç değer artışı kazancı olarak değerlendirilecek ve önemli bir husus da emtiadan farklı olarak KDV ödenmeyecek

2-para olarak kabul edilebilir  

Paranın tanımına baktığımızda  Para, satın alma gücü olan mal, hizmet ve borç bedellerinin ödenmesinde kullanılan devletçe bastırılıp kabul gören  yatırım ve tasarruf özelliği taşıyan değerli bir varlıktır

Bu tanımla Paranın Özelliklerine baktığımızda; 

• Taşınabilir olması: Ticari işlemlerin kolayca yapılabilmesi; paranın ağırlığı ve hacmi bakımından taşımaya uygun olmasına bağlıdır.

• Bölünebilir olması: Değişik miktarlardaki ödemelerin yapılabilmesi için, paranın kolayca Bölünebilir olması ve birbirine dönüşebilir olması gerekir. Paranın ifade ettiği değerler çok çeşitli olmalıdır.

• Dayanıklı olması: Isı, nem, aşınma, yıpranma, çarpma, bozulma gibi dış etkilere karşı dayanıklı olmalıdır.

• Kabul görmesi: Ülke, diğer ülkeler ve halk tarafından resmen tanımlanmalı ve kullanılmalıdır.

• Karlığının olması: Devletler, dolaşıma para sokabilmek için bir karşılık göstermek durumundadır.  Yani para basabilmek için, elinizde (hazinenizde) altın rezervi olması gerekir.

Bu açıklamalar ışığında Merkez Bankası uzmanlarının açıklamalarına baktığımızda ise paranın bir devlet daha doğrusu bir devletin merkez bankası tarafından ve yine fiktif de olsa bir değer kaşılığında basılmış olması gerektiğinden yola çıkarak Bitcoin gibi sanal (kripto)  paralara  ‘para’ denilemeyeceğini ifade etmektedirler.

3-Emtia olarak kabul edilebilir

Emtia, ticarete konu olan malların tümüne verilen addır. Emtiaların fiyatları arz ve talebe göre oluşmaktadır. Bu yüzden alım satıma konu olan malın kullanım alanı, arz olanakları, güncel talebi ya da kullanıldığı alanlar ön plana çıkabilmektedir.

Yukarıda ayrıntılı tanımlarını verdikten sonra Bitcoin ve benzeri kripto paralara Vergi kanunlarımız açısından baktığımızda emtia tanımına daha uygun olduğunu görmekteyiz

Peki Sanal Para Emtia Olarak Kabul Edilirse Vergi Kanunları Karşısındaki Durumu Ne Olacaktır?

Eğer Bitcoin  türü sanal paralar bir emtia olarak değerlendirilirse bu durumda iki türlü vergilenebilecektir

1-Kişi eğer bir kez sanal para veya Bitcoin alıp satmış ve buradan bir gelir elde etmişse bu kazanç ya değer artışı kazancı veya arızi kazanç olarak vergilenecek. 2017’de 24 bin liradan fazla arızi kazanç elde ediyorsa bunu beyan edip vergisini ödeyecek

2-Eğer sürekli sanal para veya Bitcoin alıp satıyorsa ve buradan gelir elde etmişse bu durumda gelir vergisi beyannamesi verip kazancınızdan Gelir Vergisi ödemek zorunda.

Bir Kere Alıp Satanlarda Durum

 Eğer Bitcoin türü sanal paralar bir emtia olarak kabul edilirse Bitcoin  türü sanal paraları bir kez alıp satıp gelir elde edenler için bu kazanç arızi kazanç sayılacaktır.

Arızi kazancın beyan edilip vergi ödenmesi için 2017’deki kazancın 24 bin lirayı aşması gerekiyor. 24 bin lirayı aşan kısım diğer gelirler gibi yıllık beyanname ile beyan edilerek vergilendiriliyor. Bu tutar aşılmaz ise beyana ve vergiye tabi değil.

Eğer ticari muamelelerin yapılması veya aracılık faaliyeti, devamlılık unsurunu içerirse veya bir ticari işletme boyutlarını kapsayacak şekilde ifa edilirse, kazanç artık ticari kazanç kapsamına girecektir.

Tüm bu açıklamalardan sonra özetle şunu söyleyebiliriz: Bitcoin türü sanal paralar Emtia olarak tanımlanması durumunda al-sat kazançları ticari faaliyet olarak değerlendirilerek ticari kazanç hükümlerine göre vergilendirilecektir. Benim şahsi kanaatimde bu yönde bir tanımlama yapılacağı yönündedir.

Girişimcilik son yılların popüler konularından. Yılın artık neredeyse her haftası bununla ilgili bir etkinlik düzenleniyor. Bu konunun bu kadar konuşulması, ilgi görmesi Türkiye adına tabi ki sevindirici. Umuyorum, ülke olarak sadece bu etkinlikleri organize etmekle kalmaz, başarı hikayelerini de arttırabiliriz.

Startup Istanbul Çırağan Sarayı’nda ilk kez düzenlendiğinde yıl 2013'tü ve ben Etohum girişimcilerinden biri olarak katılmıştım. O sırada aklıma bile gelmezdi ama bir şekilde hayat bana sonraki 4 yılında onu düzenleyen ekipte yer alma şansı verdi.

Bu 4 yılda anladım ki her etkinlik arkasında çok yoğun bir çalışma ve emek barındırıyor. Bütün ekibinle, tüm zamanınla etkinliğe odaklandıktan sonra başka bir konuyu düşünmek bile istemiyorsun. Etkinliğin çıktılarını herkes bir şekilde duyuyor, görüyor. Ama mutfağında neler olduğunu da paylaşmak istiyorum.

Etohum olarak amacımız etkinlikler, konferanslar düzenlemek değil; bunlar bizim için sadece araç. Startup Istanbul’u düzenlemekteki amacımız, dünyanın her yerinden girişimcileri yüzyıllar boyunca dünya ekonomisinin merkezi olan Istanbul’da mentorler, yatırımcılar ve şirketlerle buluşturmak. İyi ve gelişmeye açık teknoloji girişimlerini nerede olurlarsa olsun bulmak, onları deneyimli mentorlerle tanıştırmak, işlerini daha iyi yapabilecekleri yolları biraz olsun göstermek, doğru insanlarla tanışmalarını sağlayıp aslında işlerini ‘hızlandırmak’. Startup Istanbul bizim için konferanstan öte mini bir hızlandırma. Son gün binlerce katılımcıyla gerçekleşen konferans kadar etkinliğin ilk günleri de bizim için çok önemli. Bu yüzden de etkinlikteki ‘branding’lerin büyüklüğünden, sahnenin ihtişamından veya standlardaki ikramlardan çok, girişimlerin doğru insanlarla tanışmasına vaktimizi ve emeğimizi koyuyoruz.

Burada şimdilik sadece seçtiğimiz 100 girişimi etkinliğe hazırlamaktan bitişine kadar olan sürecimizi 12 maddede anlatacağım.

1. Girişim Başvuruları Toplamak: Önce ilk 100 girişim nasıl belirleniyor, oradan başlayalım. Bu sene 140 ülkeden 22.824 başvuru aldık. Bu başvuruların gelmesi tesadüf değil. Başvuru almak, insanları Startup Istanbul’dan haberdar etmek de işin büyük bir parçası. Daha önceki yıllarda başarılı olan, memnun kalan girişimler Startup Istanbul’un en önemli marka elçileri. Ülkelerine döndüklerinde çevrelerindeki girişimcilere Startup Istanbul’u öneriyorlar ve onların da başvurmalarını sağlıyorlar. Tüm girişim görüşmelerimde Startup Istanbul’u nerden duyduklarını soruyorum, birçok girişimciden bu yanıtı aldığımda tarifi zor bir mutluluk içimi kaplıyor. 2. Başvuru Değerlendirmeleri: Tüm girişimler ilki daha basit, ikincisi oldukça detaylı 2 başvuru formunu ingilizce olarak dolduruyor. Tüm formları okuyoruz. 2. aşama formunu onayladıklarımız ‘interview’ aşamasına geçiyor. Hepsiyle 10–15 dk’lık online görüşmeler yapıyoruz. Burada amacımız aslında formda bahsedilenlerin ne kadar doğru olduğunu görmek ve girişimci ekibi daha yakından tanımak. 3. Girişimlerin Kayıtları: Belli bir seviye üzerindeki girişimler Startup 100'den biri olarak katılma hakkı kazanıyor. Önce etkinliğe kayıt oluyorlar. Girişimler etkinlik ücretini, yol ve konaklama masraflarını kendileri karşılıyor. Bu değeri etkinliğe vermeleri bizim için çok değerli, o nedenle harcadıkları her kuruşun karşılığını almaları için çok çalışıyoruz. Ama günün sonunda her girişimcinin aldığı çıktı, kendi çabasıyla doğru orantılı oluyor. 4. Yönetici Özetlerinin Hazırlanması: Bu sene kaydını tamamlayan girişimler aynı zamanda başvuru yaptıkları startany.com üzerinde kendi yönetici özetlerini oluşturdular. Daha önce manuel olarak yaptığımız süreci bu sene online’a taşıdık. Startupistanbul.com/startup100 üzerinden görebileceğiniz şekilde her girişimin kendi sayfası oluştu. Sadece etkinliğe kayıt yapan yatırımcılar ve Etohum Yatırımcı Kulübü üyelerimiz finans ve ekip gibi detayları görebiliyorlar. Yine aynı kişiler bu girişimlerin bundan sonraki gelişmelerini de takip edebilecekler.

Girişimlerin Yönetici Özetleri

5. Girişim Sunumları: Kayıt olan girişimlere, etkinliğe hazırlanmaları için 32 sayfalık bir doküman gönderdik. Bu dokümanda etkinlik programı yanında, Istanbul’da beklenen hava sıcaklığından, ulaşıma kadar birçok detay vardı. En önemli konu etkinlikte yapacakları 2,5 dk’lık sunumlar. İyi hazırlanmaları için, hem nasıl sunum yapmaları gerektiğini anlattık, hem de örnek videolar paylaştık. Örneğin, 500 Startups’tan Andrea Barrica’nın ‘How to pitch to the investors’ videosu, YCombinator’ın Demo Day’lerindeki başarılı sunum örnekleri ve tabiki geçen seneki 15 girişimin sunum videoları. Bunun yanında etkinlik öncesinde webinarlar düzenledik. Daha Istanbul’a gelmeden mentorlerden bazılarıyla tanışmalarını sağladık.

6. Yurtdışından Gelenlerin Vizeleri: Gelelim vize süreçlerine. Vize süreçlerinin hızlandırılması ve girişimcilerin Startup Istanbul için randevusuz da başvuru yapmaları için Dışişleri Bakanlığı’mız bize her sene destek veriyor. Ancak bu sene, bu da çok yeterli olmadı. Pakistan’dan, Nijerya’ya, Afganistan’dan Filistin’e kadar katılacak girişimlere önce davet mektuplarını ilettik, sonrasında da tüm vize süreçlerinde bilfiil takip ettik. İlgili elçiliklere maille, telefonla sayısız kere ulaştık. Bu sene yeni bir uygulamayla bazı vize süreçlerinin Ankara’da İçişleri Bakanlığı tarafından detaylı olarak incelenmesi prosedürüne takıldı birçok girişim. Bu süreç 4–5 hafta sürdü ve bu nedenle bazı girişimler maalesef vizeleri yetişmediği için gelemediler. Ama son gün Abuja’daki elçiğimizin desteğiyle vizesini yetiştirdiğimiz girişimler de oldu. Dışişleri Bakanlığı’mıza destekleri için tekrar teşekkür ediyoruz. Vizelerini alarak doğruca uçağa yetişen girişimler ise, 20 Ekim sabahı ilk olarak gelip, bizlere teşekkür ettiler. Maalesef Amerika’dan gelecek bazı girişimler son gelişmeler nedeniyle gelemediler.

7. Yatırımcılarla tanıştırma: 100 girişim’in yatırımcılarla buluşması için her araç bizim için önemli. Startup Istanbul’un mobil uygulamasına bütün bu girişimlerin bilgilerini etkinlik öncesinde girdik. Etkinliğe katılacak tüm yatırımcıların bilgilerini derledik, hazırladık ve yine etkinlik öncesinde iletişim kurmaları için son hafta onlara ilettik. Aynı şekilde tüm yatırımcı ve şirketlere de, bu 100 girişimin startany.com üzerinden yönetici özetlerini gönderdik. Bu özetlerde, hangi girişimin ne yaptığını, bugüne kadarki KPI’larını, sunum videolarını, pazar detaylarını görebiliyorlardı.

20 Ekim Mentorlukler

8. Mentorluk: 20 Ekim Cuma günü startuplara yönelik içerikle hazırladığımız konferans sürerken, diğer yandan da girişimlerin mentorlerle buluşacakları birebir görüşmeler planladık. Toplamda 32 mentor, her girişime 15'er dakikalık 4 kez mentorlük verilecek şekilde 450'ye yakın seans gerçekleşti. Mentorlerin değerlendirmesi için 6 ana kriter belirledik ve bunlara göre 100 üzerinden girişimlere not vermelerini istedik. Bu kriterleri ve programı hem mentorlerle hem de girişimlerle paylaştık.

Mentorluk Seanslarından Fotograflar

9. Demo Day: Cuma akşamı ise mentorlerin verdiği notları değerlendirerek ilk 50 girişimi belirledik. Bu 50 girişim 21 Ekim Cumartesi sabah, Silikon Vadisi’nin en önemli yatırımcılarından Tim Draper ve Y Combinator partneri Adora Cheung’ın da aralarında olduğu 300'ün üzerinde yatırımcı ve şirket yöneticisi karşısında sunumlarını yaptılar. Büyük çoğunluğu bir gün önce mentorlerinden aldığı geri bildirimlerle sunumlarını iyileştirmişlerdi. Salon bir dakika bile boş kalmadı, odanın sıcaklığına rağmen ilk girişimden son girişime kadar herkes tüm dikkatiyle girişimleri dinledi.

10. Tekne Turu: Bu girişimler aynı zamanda Pazar gününü hem birbirleriyle tanışmaları, hem de İstanbul Boğazı’nın eşsiz güzelliğini görmeleri için özel tekne turunda bir araya geldiler. Bazı mentorlerle birlikte, Tim Draper’ın da katıldığı turda keyifli anlar yaşandı.

11. Final Günü: 23 Ekim Startup Istanbul final gününde bu 100 girişimin de etkinlik alanındaki standlarında yer alarak, gelen katılımcılarla tanışmalarını sağladık. İlk 15 girişim, finalde yarışarak büyük heyecanın en önemli sahipleri oldular.

12. Etkinlik Sonrası: Etkinlik sonrasında da bu girişimlerle çalışmamız sona ermedi. Tüm girişimlere sunum videolarını izleyebilmeleri için, tek tek fotografları ve sunum videoları iletildi. Aynı zamanda ilk 50 ve ilk 15'e giren girişimlere sosyal medyada paylaşabilecekleri online sertifikalarını ilettik. Bu girişimlerle bağlarımızı hiç bir zaman koparmıyoruz. 2 sene önce ilk 15'te yer alan Nijeryalı girişimcilere, İngiltere’den alacakları (Exceptional Talent) vize için, referans mektubunu verirken mutlu oluyoruz.

12 maddede sadece 100 girişim için Startup Istanbul boyunca üstlendiğimiz operasyonunu özetlemeye çalıştım. Bunun yanında, 4 gün süren etkinliğin organizasyonu, içerik oluşturulması, konuşmacılar, sponsorlar, şirketler, kayıtlar ve Amerika vizelerindeki sorun gibi öngörülemeyen pürüzlerle 6 aylık bir maraton sona erdi... Herkesi mutlu edemediğimize eminiz. Ama daha önce Innovera Labs, IGrow, Connected2Me vb gibi Startup Istanbul’la birlikte aradığı yatırımı bulan, mentorlerden aldığı geri bildirimlerle iş modellerini yenileyip büyümeye devam eden veya ilham aldığı bir cümleyle bile olsa hayatlarını bir noktada değiştirdiğimizi bildiğimiz dünyanın dört bir yanındaki tüm yetenekli girişimciler için bu çabalara değdi.

Vilanimart Girişiminden Aldığımız Mail

Bütün bu coğrafyada yaşayan girişimler, birçok ülkeye göre şanssız olabilirler, bunu kabul etmek lazım. Sermayeye erişim zor, ekonomileri, siyasi yaşamları stabil olmayan ülkelerde iş kurmak, büyütmek, ayakta kalmak zor, yetenekli ekipler kurmak ve kendini anlatmak, doğru insanlara ulaşmak zor. Ama bütün bunları kırmak da yine bu coğrafyanın insanlarına, yani bize düşüyor. Bu girişimlerin sadece yatırım almaları değil, vizyonlarının değişmesi, ülkelerine farklı bir heyecanla dönmeleri en önemli amacımız. Bu heyecanımıza ortak olup, destek olan herkese teşekkür ederiz.

Bu sene düzenlediğimiz Startup Istanbul konferansı ile dünyanın en önemli yatırımcılarından birisi olan Tim Draper’ı konuk etme fırsatını bulduk. Silikon Vadisinin efsanevi ismi olduğunu biliyorduk ve aslında San Francisco’da düzenlediğimiz Etohum San Francisco toplantımızda da kendisiyle tanışmıştık.

Startup Istanbul’a uzun seçim süreçlerini geçtikten, bütün vize işlemlerinin bürokratik duvarlarını yıkarak gelmeyi başaran, gelecek vaad eden 100den fazla Girişimcinin de burada olacağını biliyordu. Bu seçilen girişimcileri yakından tanıyabilmek ve aynı zamanda Türkiyede’ ki Startup Ekosistemini daha iyi anlayabilmek için — neyse ki Amerika’dan direk gelmiyordu — Tim Draper uçaktan indiği gibi etkinlik mekanına gelmişti. Belki ilk gün dinlenmek ister diye düşünerek kendisinin o gün geleceğini, girişimcilere duyurmamıştık bile.

Efsanevi isimlerin arkasında çalışan çok sağlam ekiplerin varlığını daha önceki tecrübelerimizden biliyorduk, 2015 senesinde ağırladığımız Steve Blank’in asistanı ile benzer prensipte çalışan Tim Draper’ın asistanı ile birlikte aylarca Tim’in Istanbul programını en ince detayına kadar planlamıştık. Çok uzun bir yoldan gelmişti, birlikte öğlen yemeğine gittik.

Etohum Parttime Venture Partner’larından Cem, kendisiyle özel olarak eşlik ediyordu, masaya oturduğumuzda trafikte kaldığı zaman için nasıl da hayıflandığını bana bir taraftan anlatırken, diğer taraftan da Tim, Burak’a sorular soruyor ve olayı anlamaya çalışıyordu:

— Biz kimdik?

— Etohum’un işi ve girişimcilere sağladığı faydalar neydi?

— Bu etkinlik için nasıl 140+ ülkeden bu kadar başvuru almıştık?

— Startup Istanbul’u bölgenin “unique” etkinliği yapan neydi?

— Hangi girişimciler ne aşamadaydı?

— Bu kadar girişimci 60 ülkeden den nasıl geliyordu?

— Vize problemlerini nasıl aşmışlardı?

— Etkinlik programında şu anda ne vardı?

İşte bu soruyu sordu ve aldığı cevapla bir anda Asistanına döndü ve “What Am I doing Here? Let’s go to watch!” dedi ve kalktı.

Gerçekten çok kısa bir süre geçmişti ki daha masaya oturduğumuzdan beri, sipariş bile henüz önümüze gelmemişti. Kendisi koşar adım TOP50 Startup’ı dinlemek için salona girdi. 1 dakikası bile çok değerliydi. Burak kendisine eşlik etti, ben de henüz önümüze gelmeyen siparişleri paketletmek için bekledim. Bir 15 dakika sonra paketlerle boş, küçük ve aslında birazcık karanlık bir odayı kendisine hazırlattım, yanına giderek yemek yemek isteyip istemediğini sordum, kesinlikle bölünmek istemiyordu, 1 dakikasını bile kaçırmadan bütün sunumları dinledi. 50 Girişimin 2,5 dakikalık sunumlarını en önden izledi.

Tim Draper dikkatle girişimcileri izlerken

Girişimciler içinse inanılmaz bir ilham kaynağı, bir başarı örneğiydi. Acaba yoruldu mu diye düşündüğümüz her saniye, kendisindeki bitmez enerji ile şaşkına dönüyordum. Bittikten sonra o küçük odaya soğumuş, paketlenmiş yemeklerini yemeğe ve aslında epostalarına göz atmaya gitti. Ben de içeçek götürmek için içeri girdim, gözlerime inanamıyordum, online olarak yine girişimcileri dinliyordu, nasıl bir adanmışlık, nasıl bir enerji, nasıl bir istek dedim kendi kendime. Akşam da hiç mola vermeden Endeavor Türkiye ile birlikte düzenlediğimiz geceye katıldı. Kendisinin yanına gelerek el uzatan herkesle tokalaştı. Bu adamın Adası var diyordum kendi kendime, bu nasıl bir mütavazilik….Ünlü Techrunch editör’ü Mike Butcher’ı bile hiç bu kadar heyecanlı görmemiştim. Bizi defalarca kez tebrik etti böyle bir ismi konuk ettiğimiz için.

Ertesi sabah sadece girişimciler için düzenlediğimiz tekne turuna da herkesten önce gelmişti. Bütün girişimcilerle ayrı ayrı konuştu, onlarla fotoğraf çektirdi ve neredeyse hepsinin iş modellerini büyük bir heyecanla dinledi, onlara fikirler verdi, iş modellerini değerlendirdi. Ve sonunda final günü de 15 Finalisti sahnedeki sunumlarını dinledi, en sonunda seçilenlerle ayrı ayrı fotograflar çektirdi. Yaşadığımız heyecan anlatılmaz yaşanır dedirten cinstendi.

Tim Draper’ın yeni girişimcilere yatırım yapmaya ihtiyacı var mıydı yoktu? O zaman nasıl bu heyecanla tutkuyla onlara ulaşmayı hedefliyordu?

Bu benim çektiğim kısa video : https://youtu.be/WkuFYo8IoIQ

Kıssadan hisse ve Yatırımcılara tavsiyeler :

• Yüklendiğiniz bu yatırımcı “Title”ı hobiniz değil hayatınız olmalı.

• Fırsatın ne zaman neden karşınıza çıkacağını bilemezsiniz bu yüzden karşınıza çıkan girişimcileri dikkatle dinlemelisiniz.

• Yatırımcı olmak, zengin olduğunuzu hissettiğiniz andaki kariyer planınızsa lütfen bu işe girişmeyin, girişimciler çoğu zaman paradan çok yaptıkları işe aynı heyecanla yaklaşacak yatırımcıları arıyorlar.

• Bir tane başarılı “exit”ininizin olması size çok iyi bir yatırımcı yapmaz, ya da bir yatırımınız başaramamışsa sorun değil, hatalarınızdan siz de ders almalısınız.

• Tutamayacağınız sözler vermemelisiniz, bir girişime 6 Milyon USD yatırım sözü verdiyseniz bunu gerçekleştirmelisiniz.

Tim Draper’ın şu sözünü de hatırlatarak bitirmek istiyorum : “En büyük hatam yaptığım yaptığım ve başarısız olan Startuplar değil, Harekete geçip yatırım yapmadığım girişimlerdir.”

Tim Draper’ın Startup Istanbul videosunu da buradan izleyebilirsiniz : 

Her yıl Etohum hızlandırma sürecinde belirli sayıda girişim seçiyoruz. Bize başvuran binlerce girişimi ise bugüne kadar sadece biz değerlendirip görebiliyorduk. Artık hızlandırma programına seçmediğimiz girişimleri de etohum.com üzerinden listeleyeceğiz.

Yeni girişimler, kurulduktan sonra müşterilere ulaşmak ve yatırımcılarla tanışmak istiyorlar. Hızlandırma programları ise her dönemde 10-15 girişime destek verebiliyor. Oysa internet üzerinde sayısız girişimcinin şirketlerle ve yatırımcılarla buluşmasını sağlayabiliriz. Bundan sonra girişimler, yönetici özetlerini etohum.com üzerinden herkesle paylaşabilecekler.

Süreç nasıl çalışacak? Etohum seçim süreci 4 aşamadan oluşuyor.

1. Ön başvuru 2. Detaylı başvuru 3. Görüşme 4. Seçim - yönetici özeti

Etohum olarak, hem hızlandırma sürecimizi hem de sitemiz üzerinde listeleyeceğimiz girişimleri bu 4 aşamadan geçiriyoruz.

Birinci adımda çok kısa sorularla girişimlerin neler yaptıklarını anlamaya çalışıyoruz ve detaylı form doldurmaya uygun olup olmadıklarına karar veriyoruz. Sorular çok basit ve özet cevaplar bekleniyor.

İkinci aşamada tüm detaylarıyla girişim hakkında bilgilerin doldurulmasını bekliyoruz. Pazar büyüklüğünden rekabete, kuruculardan ekipteki kişilerin özgeçmişlerine kadar çok detaylı bir form başvuranları bekliyor. Bu aşamada girişimlerin işlerini ne kadar iyi bildiklerini, potansiyellerinin ne kadar olduğunu anlamaya çalışıyoruz.

Üçüncü seviyede bir önceki aşamada uygun bulduğumuz girişimlerle internet üzerinde görüşmeler yapıyoruz. Bazı görüşmeleri canlı olarak mentorlarımız yapabiliyor, bazı görüşmeleri ise tek taraflı yapıyoruz. Görüşmelerde girişimcilerin yaptıkları işe ne kadar hakim olduklarını, tutkularını anlamaya çalışıyoruz.

Görüşme aşamasında uygun bulduğumuz girişimleri seçim sürecine yönlendiriyoruz. Bu aşamada girişimler yönetici özetlerini Etohum standartlarına uygun olarak doldurduklarında sitemiz üzerinden girişimleriyle ilgili bilgileri yatırımcılar ve şirketlerle paylaşabiliyorlar. Girişimlerin yönetici özetlerini düzenli güncellemelerini ve bize haftalık olarak güncellemeler göndermelerini bekliyoruz.

Etohum’daki istatistiklerimize göre başvuruların %1‘lik bir kısmı son aşamaya, yani sitede yayınlanabilir duruma geliyor. Görüşme aşamasında kararsız kaldığımız girişimleri, potansiyellerini izlemek üzere Girişimci Yakın Takip Programına alıyoruz. Bu programa kısaca GYTP diyoruz. Süreç içinde girişimlerin gelişimini yakından takip ediyoruz ve potansiyeli olan girişimcileri seçiyoruz.

Yönetici özetlerini Etohum üzerinde göstermeye hak kazanan girişimler herhangi bir ücret ödemeyecekler ve düzenli olarak bilgilerini güncellemek dışında bir sorumlulukları olmayacak. Etohum olarak bu girişimlere yatırım yapmayacağız veya ortak olmayacağız. ( başvuru yapmak için )

Etohum.com sayfasına seçilen her girişim maalesef hızlandırma sürecine seçilmeyecek. Yıl içinde sadece belirli sayıda girişime destek olabiliyoruz. Seçilen girişimlerin ancak küçük bir kısmını sürecimize dahil edeceğiz. Bu girişimlere yakın çalışarak mentorluk desteği veriyor, network sağlıyor ve yatırımcı ağımız ile yurt dışı açılımlarına yardımcı oluyoruz. Startup Turkey, Startup Istanbul, diğer etkinliklere katılmalarına ve tüm dünyada duyurulmalarına yardımcı oluyoruz. (Hızlandırma programına seçilen girişimlere yatırım / ortaklık anlaşmamızı buradan okuyabilirsiniz.)

Türkiye’nin önde gelen hızlandırıcı programı ve erken aşama yatırımcısı Etohum, GUST tarafından yapılan “Global Accelerator Report” değerlendirme raporuna göre diğer hızlandırma programları Techstars, 500 Startups, MassChallenge, Startups Chile, Microsoft Accelerator’ın bulunduğu listede tüm dünya genelindeki hızlandırıcılar arasında 6. sıraya yerleşti.

Türkiye için son derece değerli olan bu başarı ile ilgili açıklamada bulunan Etohum Kurucusu Burak Büyükdemir:

“Etohum’un kazandığı bu küresel başarı Türkiye girişimcilik ekosistemi adına bize gurur verdi. Başta Kuzey Amerika ve Avrupa olmak üzere dünya genelinde hızlandırıcı programların sayısı hızla artıyor. Bu programların en büyük özelliği yüksek nitelikli mentorlar ve startup ekipleriyle çalışarak şirketlere büyük değerler katmaları. Sayıları artsa da üstün nitelikli mentorların bulunduğu hızlandırıcı programlara talep arzın çok önünde. Etohum olarak yeni kuluçka teknolojisinin ürünleri olan startuplara yön verme konusunda ülkemizin öncü kuruluşlarından biri olduk. Bu doğrultuda 20-23 Ekim tarihleri arasında düzenleyeceğimiz Startup Istanbul etkinliklerinde bu listede yer alan birçok hızlandırıcıyı ve mentorları girişimcilerle buluşturduk. Bu sene de bunu tekrarlayacağız ve bunun heyecanını yaşıyoruz. Bu sene de Startup Istanbul’a gelen girişimlere global anlamda başarılar kazandırmaya ve Türk girişimcilerini de global platforma devam edeceğiz. ” dedi

Araştırmaya konu olan “Hızlandırıcı Programı” modelini, yatırım veya ticari amaçlı kuluçka süreçlerinden ayıran beş ana özellik şu şekilde sıralanıyor:*

• Herkese açık olan, ancak son derece rekabetçi bir uygulama süreci

• Bireysel kuruculara değil, küçük ekiplere odaklanma

• Programlanmış etkinlikleri de içeren zaman sınırlı destek ve yoğun mentorluk çalışmaları

• Münferit şirketlerden ziyade startup gruplarıyla ya da “sınıfları” ile eğitim

• Dünya genelinde an itibariyle 579 hızlandırıcı programın destek verdiği 11.305 startup’a 206.740.005 Amerikan doları yatırım yapılıyor. Son bilgilere adresinden ulaşılabiliyor.

*Global Accelator Report tarafından kabul edilen hızlandırıcı tanımı (Miller ve Bound).

Buraya gelmeden önce eğitim başvurusu çağrısına hiç düşünmeden başvurdum çünkü dünyanın en büyük ikinci ekonomisini görmek için güzel bir fırsat olacaktı. Kabul aldıktan sonra bazıları bana “Çin’de ne işin var ya? Oraya gidilir mi? Bak aç kalırsın benden uyarması. Amerika olsa git derdim ama“ şeklinde şeyler söylediler. Bazı yakın çevrem de bu ziyarete“ Çin malı ucuzdur gelirken elektronik almayı unutma hatta şu marka telefonları kesin sor” şeklinde baktı. Sonra Çin’e dair bazı hoş olmayan blog yazılarını okudum. Kendim de bir zaman sonra inanmaya ve korkmaya başladım Neyse çok okuyan değil çok gezen bilir diyerek burayı kesinlikle görmem gerektiğine tekrar ikna oldum. Evet! Birçok ülkeye giderken almadığım tepkileri Çin için almam bizim kafamızdaki algıyı sanki biraz özetliyordu. Ama gerçekten öyle miydi burası?

Eğitim, Çin’in en büyük sanayi şehirlerinin birisi olan Tianjin’deydi. 9 saat uçak yolculuğunun ardından önce Pekin’e daha sonra ise karayoluyla 3 saatte Tianjin’e geldik. Bizi çok sıcak bir şekilde karşıladılar. Kaldığımız süre boyunca gerçekten misafirperverlikleri üst düzeydeydi.

İlk olarak keşfettiğim şey Çin’in gelişmekte olan bir ülke olup sonradan planlanmış olduğunun çok bariz olmasıydı. Mimarisi ile değil yüksek yüksek binaları, gökdelenleri, büyük otobanları, yolları, köprüleri ve bir de kötü bir havası olduğuydu. İnsanlar hava kirliliğine karşı maske kullanmayı tercih ediyorlardı. Son 30 yılda ortalama yüzde 10’luk ekonomik büyümesinden doğan sonuçlar hemen dikkat çekiyordu. Agresif bir şekilde büyümeyi tercih etmeleri nedeniyle çevresel hassasiyetler biraz göz ardı edilmiş ama geçmişe göre bir ilerleme kaydedilmiş, temiz enerjiler ve çevreye daha az zarar verme konusunda ulusal hedefler konulmuş. Yatırım yapmak isteyen yabancı firmalara artık bazı çevreci kriterler de getirilmiş.

Bir diğer dikkat çeken konu ise farklı baharatlar, yemekler ve aşırı soya tüketimi nedeniyle bize çok ağır gelen sokakların kokusuydu. Cidden bazı zamanlar dayanılmaz bir hal alıyordu bu koku. Bir diğer alışamadığımız durum internet hızı ve kısıtlamalarıydı. Batı menşeli internet sitelerine ya da sosyal medya hesaplarına girmek yasaklanmış. Bunu da sanırım Çin kendi kültürünü Batı kültüründen muhafaza etmek için yapıyor. Popüler uygulamaları kendilerine göre revize etmişler ve yerel sosyal medya uygulamaları geliştirmişler. Kredi kartı ile ödeme yaygın değil bunun yerine nakit ve mobil ödeme sistemleri daha yaygın.

İleriki günlerde Çin’de hayatın düşünülenin aksine çok ucuz olmadığını görmüş olduk. Fiyatlar ve maaşlar Türkiye ile hemen hemen aynı seviyelerde. Çin’in doğu ve güney şehirlerinde hayat standartları çok yüksek vaziyette. Çin’in batı şehirlerinde kişi başına düşen milli gelirler 4 bin dolar civarında iken gelişmiş doğu şehirlerinde 20 bin dolarlara yaklaşmış durumda. Ülkede asgari ücret bölgesel değişiklikler gösterse de doğu şehirlerinde 2000 Yuan civarında yani Türkiye ile çok benzer durumda. Çok fazla Alman ve Japon lüks arabalar göze çarpıyor. Ayrıca çok sayıda yerel marka arabalara rastlamak mümkün ve tasarım açısından çok güzel görünüyorlar. Ancak ilginç olan şey, araç ve insan trafiğine çok fazla rastlamamış olmamız. Bunun Tianjin şehrinin iyi planlanmış olmasıyla doğrudan ilgisi var. 15 Milyonluk nüfusu olan Tianjin’de yürümek, spor yapmak ya da araç sürmek ülkemizde olduğu gibi zor değil. (Pekin ve Şenzen’de insan ve araç trafiği biraz fazla olsa da rahatsız edici boyutta değildi.) İnsanlar için özel yapılmış bisiklet yolları var ve çok fazla insan bisiklet kullanmayı tercih ediyor. Bu kadar nüfusu ile dünyanın en kalabalık şehirlerinde kalabalıklaşmadan yaşanabilmesi gerçekten özel ve imrenilesi gereken bir konu. İnsanları sadece toplu halde akşamları spor yaparken görebildik. Burada spor ve müzik hayatın çok önemli bir parçası olmuş. Her yaştan insan paklarda sürekli spor ve dans yapmakla meşguller. Müthiş bir şekilde eğleniyorlar. Bazen aralarına ben de daldım ama onlar kadar uzun süre dayanamadım maalesef. Bu kadar üretken ve dinamik olmalarını sağlıklı yaşamaya borçlu oldukları çok belli oluyor.

Bize verilen eğitimlerin benzerlerini geçtiğimiz yıl yaklaşık 200 kez düzenlemişler ve bu yılda bu rakamın biraz üzerinde olması tahmin edilen eğitimleri vermeyi planlıyorlar. Çeşitli ülkelerden gelen 50 bini aşkın kişiyi misafir etmiş olacaklar. 1980’lerde kişi başına düşen milli geliri 300 dolar seviyesinde olan bu ülke için bence gururlanması gereken bir olay. Bu eğitimlere daha çok gelişmekte olan ve gelişmemiş ekonomilerin temsilcileri katılıyor. Çünkü Çin Hükümeti “One Belt, One Road” ya da bir diğer adıyla “The Modern Silk Road” (Modern İpek Yolu) projesinde kapsamında bu ekonomilerle aralarındaki mesafeyi kısaltarak büyük bir ticaret ağı oluşturmak istiyor. Yani daha önce, AB ve Japonya’nın Çin’e uyguladığı politikalar benzerini alt kümede olan diğer ülkelere uygulamak istiyor. Özellikle de Çin’in Afrika ilgisi de bir hayli dikkat çekici ve bazı Afrika ülkelerinde son yıllarda büyük yatırım yapıyorlar. Buna da ihtiyaçları olduğu görülüyor. Çünkü dijitalleşen sanayi ile beraber üretim maliyetlerinin ABD ve Avrupa’da düşecek olması, işçi ücretlerinin Çin’de yükselmesi, ihracat odaklı büyümenin yerini yatırım odaklı büyümeye bırakmaya başlamış. Ve dünyada hemen hemen her yerde ben de varım ve artık biz sadece çalışan değil çalıştıran ülke pozisyonuna geçiyoruz mesajını vermeye başlamışlar.

Türkiye’de İpek Yolu projesinin önemli bir ayağını oluşturuyor. Türkiye ile Çin arasındaki sevkiyat süresini üçte bir oranına düşürecek bu proje iki ülke arasındaki ticaret hacmini artırarak büyük fırsatlara kapı aralayacağa benziyor. Proje tamamlandıktan sonra ikili ticari ilişkilerimizin bir hayli gelişerek yönümüzün sadece batı olmadığını ve doğuda çok daha büyük pazarın olduğunu biraz fazlaca hissedeceğimizi düşünüyorum. Hatta belki de girişimcilerimiz ve yatırımcılarımız neden bu pazara neden daha önce girmedik diye hayıflanışlarını çok fazla işiteceğimizi tahmin ediyorum. Çünkü artık önümüzdeki yıllarda daha da zenginleşecek Çinliler daha fazla tüketmek isteyeceklerdir. Bunun zaten farkında olan Amerika ve AB artık üretim için değil tüketim için yatırımlarını artırmış. Premium ürünlerin test merkezi batıdan doğuya kaymış bile. Böylesine tüketen ve nüfusu da 2015 yılında tek çocuk politikasının sona erdirilmesiyle daha da büyüyecek olan bu pazar herkesin iştahını kabartıyor.

Çin hükümeti de bu durumun farkında ve buna önlem olarak gelişmemiş ve gelişmekte olan pazarlara gözünü dikmiş vaziyette. Dünyanın her bir tarafına teknolojisini satmak, sanayi ve teknoloji bölgeleri, ekoparklar, barajlar ve santraller kurmak istiyorlar. Bir taraftan da kendi iç tüketimini yerli ürünleriyle domine etmek istiyor. Kısaca artık dünyaya ve Çin’e hâkim olmak ve bunu sürdürülebilir kılmanın yollarını arıyorlar. Bunu da dünyadaki olaylara doğrudan müdahil olmadan ve hemen hemen her ülkeyle iyi ilişkiler kurarak denge politikası güdüyorlar. Bu İpek yolu projesi de aslında Çin’in uzun dönemli hedeflerinin tam merkezinde duruyor. Bu harita incelendiği zaman Çin’in ne yapmak istediği apaçık anlaşılıyor. İhracat tabanlı hızlı büyümenin sonuna gelindiğini ve yatırım odaklı büyümeye geçmesinin gerekliliğini görmüş. Bu yolla da “ Uzak Doğu” yu “Yakın” yapmak istiyor. Bu güzergâh üzerinde yer alan ülkelerle çok sıkı ilişkiler kurmak istediği ve isteyeceği de apaçık duruyor. Bu yolun güvenli merkezlere inşa edilmesi çok önemli bir konu ve bu bakımdan ülkemizin aslında önümüzdeki yıllarda Çin ile olan ilişkilerinin çok daha üst seviyelere çekileceğini anlamak hiç de zor değil.

Burada gözlemlediğim bir diğer önemli konu ise dünyayı, Çin ve diğer ülkeler olarak ayırmamız gerektiğidir. Çin, özellikle uygarlık kültürünü binlerce yıldır muhafaza ederek en üst mekanizmanın, devlet ve köklü uygarlıkları olduğunu tüm bireylerine hissettirmiş ve kabul ettirmiş durumda. Çinliler için en öncelikli durum bu kültürün güçlü olması ve devletlerinin her zaman dimdik ayakta kalabilmesi. Buradan da aslında birçok ülkeye çok ciddi dersler veriyor ki bu kadar büyük bir nüfus tek bir vücut halinde yaşamlarını sürdürebiliyor. Bir ulus devletinden ziyade uygarlık devleti olduğu açıkça görülebiliyor. Kültürel değerlerine sımsıkı sarılırken dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olabilmek ve her geçen büyümek gerçekten beni etkileyen önemli bir husustu. Çünkü ekonomik büyüklüğünün çoğunlukla yabancı yatırımlara borçlu ve sonradan yapılanan Çin’in kendi uygarlık kültürünü hala muhafaza etmeye çalışması gerçekten takdir edilmesi ve örnek alınması gereken bir konu olduğunu düşünüyorum.

Çinliler üretmekten, çalışmaktan, spor yapmaktan ve bilime değer katmaktan başka konuları pek konuşmuyorlar. Yani bazı sosyal kısıtlamaları, geçtiğimiz 30 yıllık süreçte düşük maaşlarla çalıştırılmaları, hava kirliliği nedeniyle bozulan doğaları, sağlıkları konusunda eleştirel yaklaşım içerisinde değil tam aksine her geçen daha iyiye gittiklerine dair güçlü bir iyimserlik hâkim. Sokaklarda, parklarda, endüstri bölgelerinde, bilim ve teknoloji parklarında karşılaştığımız ve konuştuğumuzun insanların yüzlerinde hep bir gülümse vardı ve mutlu görünüyorlardı. Dünyanın en büyük ikinci ekonomileri ve devletlerinin güçlenmeleri çok daha önemli bir konu onlar için. Bu yüzden çok fazla çalışıyorlar, erken uyanıyorlar, üniversiteleri ve araştırma merkezleri bilimsel makale ve akademik yayınları artırma telaşındalar ve sürekli proaktif olmaya çalışıyorlar. Sürekli çalışma ve iş yapmanın sonucunda 30 yılda büyük sıçramayı gerçekleştirmişler.

Yazımın sonunda bizim neler yapabileceğimize dair bazı çıkarımları özetlemek istiyorum. Bahsettiğim gibi Modern İpek Yolu projesi bizim açımızdan önemli bir fırsat ve bunu iyi değerlendirerek ticaret hacmimizi artırabiliriz. Kamu ve özel sektör olarak bu projeye dair kısa, orta ve uzun dönemli hedefler belirleyerek hazır olmalıyız. Artık yatırımcılarımız, girişimcilerimiz ve müteşebbislerimiz yönünü sadece batıya dönmemeli ve arkamızda çok daha büyük bir pazarın olduğunu bilmeliler. Mevcut durumda Çin’e maalesef teknoloji satamıyoruz ve ihracatımız 2 milyar dolar civarında. En büyük ihracat kalemimiz yüzde 27 ile mermer, traverten ve kaymak taşı ve zaten bu ürünlerin toplamda yüzde 81’ini bu ülkeye ihracat ediyoruz. Ama ben inanıyorum ki yüksek teknolojili ürün, servis ve hizmetlerimizle de bu pazara çok rahat girebiliriz ve çok yüksek paylar alabiliriz. (Bu arada Güney Kore’nin 131, Japonya’nın 116, ABD’nin 128, Almanya’nın 79 ve AB ülkelerinin 200 Milyar Dolar Çin’e ihracat yaptığını belirtmekte fayda var.) Genç girişimcilerimiz ise bu pazara girmek için bence çok daha cesur olmalılar. Çin’e hangi uygulamayı ya da ürünü geliştirirsem başarılı olurum ya da ne satabilirim şeklinde sürekli beyin jimnastiği yapmalarını ve dünyayı bir bütün olarak görmelerini öneririm. Her zaman Ar-Ge ve Yenilik ekosistemimiz ve bilirkişileri, uzmanları tarafından gösterilen bir “Silikon Vadisi, San Francisco” hedefinin yanı sıra “Şangay, Pekin, Hong Kong, Tianjin, Şenzen” gibi büyük piyasaları da öncelikleri arasına almalarını yine öneriyorum. Çünkü buralar daha bakir ve hızlı gelişen bölgeler. Teknoparklarlarımız, Ar-Ge Merkezlerimiz, Organize Sanayi Bölgelerimiz Çin’e özel bir paragraf açmalı, bu bölgelerde etkinlikler, zirveler düzenlemeliler diye düşünüyorum. Ayrıca girişimcilik ekosistemimiz, Startup etkinliklerine, konferanslara Çinli dostlarımızı, girişimcileri daha fazla davet etmeliyiz ki iki ülke arasındaki köprüyü güzel inşa edebilelim ve sağlamlaştıralım. Umarım Etohum Şangay, Etohum Hong Kong’ları ileriki dönemlerde görebiliriz. Biz ne kadar istekli ve aktif olabilirsek bu bölgelerde çok güzel işler yapabiliriz. Eğer rekabet edemeyeceğimizi düşünür bu bölgelerde olmamız ve teknoloji ihracatı yapmamıza imkânsız diye bakarsak zaten başaramayız. Ama öncelikli olarak kafamızdaki “Uzak ve Zor Doğu” algısını bu ülke için çıkarmalıyız. Çünkü burası mesafe olarak bize ABD’den daha yakın.

Son olarak eklemek istediğim bir husus da; alternatif diller arasına Çinceyi de mutlaka eklememiz ve daha fazla Çinli turistin ülkemize getirilmesi konusunda bir kampanyalar yapılmasının ülkemiz açısından önemli olabileceğini düşünüyorum. Bu sayede ikili ilişkilerimizi çok daha rahat yapabilir ve avantajlı duruma geçebiliriz. 2015 yılında Çinliler turizme 229 Milyar Dolar harcamışlar. Bu açıdan bakıldığında bu pastadan da mutlaka pay almamız gerektiğini düşünüyorum.

Dünyanın sadece batıdan ibaret olmadığını burada daha da iyi anladım. Sürekli küresel düşün diye nasihat edilen girişimcilere ben de “Think Globally” demenin yanında ayrıca başlı başına bir dünya olan ve dünya nüfusunun beşte birini barındıran bu ülke için “Think Chinally” diyorum. Sağlıcakla – Şieşie,

(Yazılarım çalıştığım kurumla bağdaştırılamaz. Görüşlerim tamamen şahsıma aittir.) Alper ŞAŞMAZ - twitter Sanayi ve Teknoloji Uzmanı